Πόσο παράξενος είναι ο άνθρωπος: Έμφοβο ον που δεν κουράζεται να ελπίζει

 
31/1/2026

Ανάμεσα στο φόβο και στην ελπίδα μοιράζεται - αλίμονο - του ανθρώπου η ζωή.

Για τον άνθρωπο: Κοντά στους άλλους ορισμούς θα μπορούσε να του δώσει κανείς και αυτόν το πολύ σύντομο, αλλά περιεκτικό: Έμφοβο ον που δεν κουράζεται να ελπίζει. Γιατί σε οποιαδήποτε ηλικία κι αν βρίσκεται, όποια κι αν είναι η ιδιοσυγκρασία και η αγωγή του, οσαδήποτε οικονομικά μέσα και επαγγελματικά εφόδια κι αν διαθέτει - ο άνθρωπος φοβάται. Και ταυτόχρονα ελπίζει.

Φοβάται τα πάντα. Από τα φυσικά απρόοπτα: τη φωτιά, την καταιγίδα, το σεισμό, και τα φυσικά αναπόφευκτα: την αρρώστια, τα γεράματα, το θάνατο, έως τα κοινωνικά δεινά, τα άλλα τόσο απρόοπτα και αναπόφευκτα: τον παραμερισμό και τη φτώχεια, την κλοπή και τη δολοφονία, το φθόνο και τις διώξεις.

Εντούτοις δεν τον εγκαταλείπει ποτέ η ελπίδα ότι θα βρεθεί τρόπος, έστω και την τελευταία στιγμή, να διαφύγει τον κίνδυνο, και αν όχι να σωθεί από το μοιραίο, τουλάχιστο να μαλακώσει τα πλήγματά του. Και δεν παύει να ελπίζει, ακόμα και την ώρα που το παιχνίδι φαίνεται χαμένο, ότι δεν θα του λείψουν αυτά που απόκτησε, ή ότι όλα στο τέλος θα πάνε καλά: θα ζήσει πολύ, θα σταδιοδρομήσει, θα απολαύσει τους κόπους του, θα χαρεί τη φιλία, τον έρωτα, την αναγνώριση. (Πηγή: "Το δίκαιο της πυγμής", του φιλόσοφου και συγγραφέα Ευ. Παπανούτσου, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα.)

Αυτή είναι η παράξενη αλήθεια του ανθρώπου. Κινείται ανάμεσα στο φόβο και στην ελπίδα, χωρίς να σημαίνει πάντα ο φόβος κάτι καλό και η ελπίδα κάτι κακό. Γιατί ο φόβος μπορεί να γίνει κινητήριος δύναμη που παρακινεί τον άνθρωπο να πράξει καλά και αρεστά έργα, ενώ η ελπίδα, όταν δεν στηρίζεται στα σωστά θεμέλια της γνώσης και της σύνεσης, μπορεί να προκαλέσει δεινά. 

Άραγε, ο άνθρωπος μπορεί να ζήσει χωρίς φόβο και ελπίδα; Αναρωτιέται ο Παπανούτσος, λαμβάνοντας ως αφορμή τα λόγια του Ν. Καζαντζάκη: 

Δεν φοβάμαι τίποτα.

Δεν ελπίζω τίποτα.

Είμαι ελεύθερος.

Και προβληματίζεται ο φιλόσοφός μας: Μεγαλόστομος ο Κρητικός άφησε πίσω του και τούτον το μεγάλο λόγο. Μεγάλο, αλλά και προβληματικό. Είχε λοιπόν στην προσωπική του ζωή κατορθώσει το ακατόρθωτο ο ποιητής της "Οδύσσειας", όπως ο πολύπλαγκτος ήρωας του έπους του; Κατάφερε δηλαδή να σπάσει το ανθρώπινο φράγμα, να καταλύσει τους δύο άξονες της ψυχής, το φόβο και την ελπίδα; 

Για τον Παπανούτσο, αν όχι ακατόρθωτο, είναι φοβερά δύσκολο να ξεπεράσει και τον φόβο και την ελπίδα. Ίσως μάλιστα να είναι και ανώφελη τέτοια προσπάθεια. Γιατί, το καθαυτό ανθρώπινο μέσα στον άνθρωπο, ο άθλος που τον υψώνει και τον αγιάζει, είναι να ζητεί και να κατακτά την ελευθερία όχι πέρα από τη δουλεία, αλλά μέσα στη δουλεία του φόβου και της ελπίδας. "Εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν", θα έλεγε ο Καβάφης. (Η φωτογραφία δημιουργήθηκε με την βοήθεια της τεχνητής  νοημοσύνης.)