Βίντεο - Περικλής Τριανταφυλλίδης, ο μεγαλύτερος Πόντιος ιστορικός: Οικτρότατη και τραγική η ζωή των Ελλήνων μέσα στα ίδια τους τα σπίτια

 
1/2/2026

Οι Τούρκοι τούς συμπεριφέρονταν σαν να ήταν ζώα, τους βασάνιζαν και τους υποχρέωναν να εξισλαμιστούν

Ο Περικλής Τριανταφυλλίδης, ο μεγαλύτερος Πόντιος ιστορικός του περασμένου αιώνα, περιγράφει ως εξής τη ζωή των υπόδουλων Ελλήνων: «Ο κατ΄ οίκον βίος του Έλληνος χριστιανού υπήρξεν αληθώς οικτρότατος».

Ο Έλλην ενομίζετο και των κυνών ευτελέστερος, διότι εις εκείνους μεν εδείκνυον συμπάθειαν, σπανιώτατα όμως εδείκνυε Τούρκος οίκτον εις χριστιανόν υβριζόμενον ή αικιζόμενον. Απ΄ εναντίας πάσα κατά χριστιανού προσβολή πολλούς εύρισκε τους υποβοηθούντας και συνέτρεχον αυθόρμητα πλήθη άπειρα και παρείχαν την αυτών συνδρομήν λόγοις και έργοις, στόματι και χερσίν, οσάκις έβλεπον Τούρκον επιτιθέμενον κατά χριστιανού. Το «τουρκοπαιδεύω» κατήντησεν εις την σημασίαν του απηνέστατα και σκληρότατα τιμωρώ. Και σήμερον ακόμη λέγοντες «τι τουρκοπαιδεύεις αυτόν;», σημαίνομεν, διατί σκληρότατα τιμωρείς;

Η ενδυμασία υπήρχε διαγεγραμμένη και ορισμένη. Εκτός του μαύρου χρώματος πάσα άλλη βαφή ην επ΄ αυτού απηγορευμένη. Εκτός του χονδρού βαμβακίνου παν άλλο πολυτελέστερον ύφασμα δεν επετρέπετο να ενδυθή. Μαύρον έφερε το επί κεφαλής κάλυμμα, περιτυλιγμένον δια μαύρου χονδρού υφάσματος, μαύρα τα εν τοις ποσίν αυτού πέδιλα ων και ο τρόπος της κατασκευής και το χρώμα και η κόψις ήσαν διαγεγραμμένα, ώφειλον να λήγωσιν εις οξύ άνευ πέλματος.

Εν τω λουτρώ εισήρχετο γυμνοίς τοις ποσίν και εξήρχετο άνευ μάκτρων. Εις πάσαν καθ΄ οδόν συνάντησιν και του ευτελέστερου Τούρκου, ο Έλλην εχρεώστει ν΄ αφήση τα παρά τα πλάγια της οδού πεζοδρόμια και να κατέλθη εις το μέσον της οδού, όθεν διέβαινον τα ζώα, και δια μυρίων υποκλίσεων ώφειλε να καταδείξη την εαυτού αθλιότητα. Ο οίκος αυτού έπρεπε να οικοδομείται μονώροφος, άνευ επιχρώσεως, η δε εξωτερική αυτού κονίασις ην πολλαχού απηγορευμένη.

Συχνάκις απήτουν τραπέζας και δείπνα πολυτελή, εν οις ο Έλλην εθεώρει εαυτόν ευτυχή, αν ο Τούρκος ηρκείτο να αναχωρήσει εμπλήσας την νηδύν και ουδέν άλλο προσαπαιτήσας. Συνηθέστατα προσαπήτει και χρηματικήν αμοιβήν: Ντισ παρασί.

Αι εξωμοσίαι εγίνοντο συχνότατα και πάντοτε σχεδόν δια καταμηνύσεως ή διαβολών, η εξωμοσία πατρός και μητρός συνεπήγεν αυτοδικαίως και την βιαίαν εξώμοσιν των τέκνων, πολλάκις δε και η του αδερφού των άλλων αδερφών. Απαγόμενος δε ο πατήρ πολλάκις ίνα σώσει καν τα τέκνα αυτού, έκρυπτεν ει μη πάντων, ενός ή δύο και συνήθως των νεωτέρων την ύπαρξιν και προετίμα την στέρησιν αυτών μάλλον ή να συμμεθέξωσι της αυτού τύχης. Συκοφαντίαι εγίνοντο συχναί, ότι ο δείνα χριστιανός εζήτησε να προσέλθη εις τον ισλαμισμόν, πάσα δε τοιαύτη κατηγορία ήγε τον κατηγορούμενον ή επί την περιτομήν ή επί την αγχόνην. Άρνησις δε ότι πώποτε δεν εξεφράσθη τοιαύτη επιθυμία δεν ελαμβάνετο ποτέ υπ΄ όψιν. Οι μαρτυρήσαντες ότι ήκουσαν αυτόν ιδίοις ωσίν ήσαν πάντοτε έτοιμοι».

 

Είναι αδύνατο να περιγράψει κανείς τις συνθήκες υπό τις οποίες χιλιάδες Έλληνες αλλαξοπίστησαν. Κάθε χωριό, κάθε πόλη, κάθε οικογένεια αποτελεί και μια ιδιαίτερη τραγική ιστορία. Η τυραννία των σατράπηδων, ο θρησκευτικός φανατισμός των μουσουλμάνων, οι πιέσεις και οι διωγμοί των Ντερεμπέηδων, τα συνεχή βασανιστήρια, λύγιζαν το ανθρώπινο ηθικό και τους ανάγκαζαν μπροστά στη φοβερή κατάσταση ν΄ αλλαξοπιστήσουν.

Στα 1607-1608 ξέσπασαν στην Τραπεζούντα νέα κύματα τρομοκρατίας. Η λύτρωση των κλονισμένων ψυχικά και σωματικά χριστιανών ερχόταν μέσω αλλαξοπιστίας. Σαράντα χρόνια αργότερα, οι Έλληνες πέρασαν τη σκληρότερη, ίσως, δοκιμασία. Η παρακμή της κεντρικής εξουσίας, ιδιαίτερα στα χρόνια του σουλτάνου Μεχμέτ ΙΙΙ (1648-1687), η άνοδος των Ντερεμπέηδων και οι εμφύλιοι πόλεμοι ανάμεσά τους, επιδείνωσαν την ήδη τραγική θέση τους (των Ελλήνων χριστιανών). Αποτέλεσμα αυτών των διώξεων ήταν η αλλαξοπιστία του επισκόπου Όφεως Αλεξάνδρου, μαζί με το ποιμνίο του, αλλά και τα μαρτύρια των Αγίων Ιωάννου, Ιορδάνου, Συμεών, Παρασκευά και Ηλία.

Οι νεομάρτυρες αψηφούσαν το θάνατο διακηρύττοντας ότι χριστιανική πίστη σημαίνει φως και αλήθεια. Μόνο στον Πόντο έδρασαν περισσότεροι από πενήντα Ντερεμπέηδες, που με τη σκληρή και απάνθρωπη συμπεριφορά τους οδήγησαν πολλούς στο δρόμο του μαρτυρίου. Θύματα των Ντερεμπέηδων δεν ήταν μόνο οι χριστιανοί αλλά και ο πολιτισμός του Πόντου.

Το 1764 η Κερασούντα, εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου των μικρών τυραννίσκων, καταστράφηκε ολοσχερώς. Την ίδια τύχη είχε το 1811 και η κωμόπολη Κόραλλα, ενώ η Τραπεζούντα συρρικνωνόταν από την πείνα και την εξαθλίωση. Τότε, ένα μεγάλο τμήμα των απειλούμενων Ελλήνων βρήκε για μία ακόμη φορά καταφύγιο στα απομακρυσμένα βουνά, για να ξεφύγει από την πίεση των Ντερεμπέηδων και τον βίαιο εξισλαμισμό.

«Καθαρόν ελληνικόν αίμα ρέει εις τας φλέβας των Οθωμανών των παραλίων των μικρασιατικών επαρχιών», τονίζει ο ιστορικός Ι. Βογιατζίδης. «Δεν διστάζομεν να βεβαιώσωμεν ότι ο στρατός του Μωάμεθ Β΄ συνέκειτο καθ΄ ολοκληρίαν σχεδόν εκ χριστιανών εξισλαμισθέντων» γράφει ο Παπαρρηγόπουλος. «Οι φοβεροί εξισλαμισμοί γενόμενοι ακουσίως και κατά κύματα τρομακτικά επέφερον την πτώσιν του Ελληνισμού της Μ. Ασίας» σημειώνει ο Ι. Παμπούκης.

Πηγή: «Ο Φάρος της Ανατολής», ιστορικό και πολιτιστικό ένθετο για τον Ελληνισμό του Πόντου, εφημερίδα «Μακεδονία», 17 Ιουνίου 2007, τεύχος 13. Η φωτογραφία δημιουργήθηκε με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.