Γερμανοί ερευνητές αναζωογονούν τα κύτταρα ενός 80χρονου κατά περισσότερα από 60 χρόνια

Νευρικά κύτταρα αναπτύσσονται από αιμοσφαίρια: Επιστήμονες στη Βόννη κατάφεραν να αντιστρέψουν τη μοριακή ηλικία αυτών των κυττάρων κατά δεκαετίες. © Brüstle Research Group / Πανεπιστήμιο της Βόννης

17/10/2026

Ερευνητές στη Βόννη αναζωογόνησαν τα αιμοσφαίρια ενός 80χρονου άνδρα κατά περισσότερα από 60 χρόνια. Η διαδικασία θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της νόσου Αλτσχάιμερ.

Από Anne Baijrica

Ένας 80χρονος έχει ζήσει οκτώ δεκαετίες. Τα κύτταρά του φέρουν τα ίχνη αυτού του χρόνου στη γενετική του σύνθεση. Αλλά μπορεί αυτό το βιολογικό ρολόι να γυρίσει πίσω; Επιστήμονες από τη Βόννη κατάφεραν να αναζωογονήσουν τα κύτταρα ενός 80χρονου στο εργαστήριο τόσο δραστικά που η μετρούμενη μοριακή του ηλικία μειώθηκε σε λιγότερο από 20 χρόνια. Το πέτυχαν αυτό μετατρέποντας τους προδρόμους των ερυθρών αιμοσφαιρίων σε βλαστοκύτταρα, τα οποία αργότερα μπορούν να εξελιχθούν σε νευρικά κύτταρα. Η ομάδα του Πανεπιστημίου της Βόννης δημοσίευσε τα ευρήματά της στο περιοδικό Aging Cell.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο είναι ο τρόπος με τον οποίο εξελίχθηκε η διαδικασία αναζωογόνησης. Μέσα σε αρκετές εβδομάδες, τα τυπικά σημάδια γήρανσης εξαφανίστηκαν σταδιακά από τα κύτταρα. Αυτή η διαδικασία συνεχίστηκε ακόμη και με σημαντικά επιβραδυνόμενη κυτταρική διαίρεση. Οι επιστήμονες μπόρεσαν να την παρατηρήσουν για περισσότερες από 100 ημέρες. Μακροπρόθεσμα, αυτό θα μπορούσε επίσης να είναι σημαντικό για την έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία. Ωστόσο, αυτό δεν καθιστά ακόμη δυνατή την αναζωογόνηση του ανθρώπινου σώματος.

 Δύο πρωτεΐνες τροποποιούν το Πρόγραμμα Ανάπτυξης Αιμοσφαιρίων 

Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον καθηγητή Oliver Brüstle στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Βόννης εξέτασε δείγματα αίματος από 15 άτομα. Οι δότες είχαν ηλικία από μηδέν έως 101 έτη. Από τα δείγματα, οι επιστήμονες έλαβαν προδρόμους ερυθρών αιμοσφαιρίων. Χρησιμοποιώντας ειδικούς ιούς, προκάλεσαν στα κύτταρα την παραγωγή δύο πρωτεϊνών που ονομάζονται SOX2 και cMYC. 

Αυτές οι πρωτεΐνες επηρεάζουν ποια γονίδια είναι ενεργά. Αντί να εξελιχθούν σε ερυθρά αιμοσφαίρια, τα κύτταρα υιοθέτησαν τις ιδιότητες των νευρικών βλαστοκυττάρων. Αυτά μπορούν να εξελιχθούν σε νευρικά κύτταρα καθώς και σε ορισμένα υποστηρικτικά κύτταρα του νευρικού συστήματος.

Νέα βλαστοκύτταρα εμφανίζονται μετά από δώδεκα ημέρες

Μετά από μόλις δώδεκα ημέρες, τα επαναπρογραμματισμένα κύτταρα εμφάνιζαν ήδη τυπικά χαρακτηριστικά βλαστοκυττάρων. Ωστόσο, η περαιτέρω ανάπτυξή τους χρειάστηκε περισσότερο χρόνο. Ακόμα και αφού αναγνωρίστηκαν ως νευρικά βλαστοκύτταρα, η δραστηριότητα πολυάριθμων γονιδίων άλλαξε. 

Στα αρχικά προερχόμενα βλαστοκύτταρα, η επιγενετική ηλικία ήταν κατά μέσο όρο μόνο το 13% της ηλικίας του δότη. Μετά από μεγαλύτερη καλλιέργεια, αυτή η τιμή ήταν μερικές φορές κάτω από το 5% στις καθιερωμένες κυτταρικές σειρές. Οι περισσότερες από τις επιγενετικές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία αντιστράφηκαν μετά από περίπου 50 ημέρες.

Επιγενετικά Ρολόγια ανιχνεύουν την Κυτταρική Ηλικία 

Ως ομάδα ελέγχου, οι επιστήμονες εξέτασαν εάν τα αναζωογονημένα βλαστοκύτταρα εξακολουθούσαν να εμφανίζουν τυπικά σημάδια γήρανσης. Εστίασαν σε τέσσερα χαρακτηριστικά:

-Βλάβη στο DNA: Η βλάβη στο DNA μπορεί να συσσωρευτεί με την ηλικία. Δεν βρέθηκαν αισθητές διαφορές που σχετίζονται με την ηλικία στα επαναπρογραμματισμένα κύτταρα. 

-Ενεργειακή τροφοδοσία: Τα μιτοχόνδρια τροφοδοτούν τα κύτταρα με ενέργεια. Οι λειτουργίες τους, όπως εξετάστηκαν, δεν επηρεάστηκαν αισθητά από την ηλικία των δοτών. 

-Απόρριψη κυτταρικών αποβλήτων: Τα κύτταρα συνήθως διασπούν τα ίδια τα κατεστραμμένα συστατικά. Αυτή η διαδικασία καθαρισμού λειτούργησε επίσης στα αναζωογονημένα βλαστοκύτταρα. 

-Πυρηνική δομή: Η δομή του πυρήνα του κυττάρου αλλάζει με την ηλικία. Τα βλαστοκύτταρα που εξετάστηκαν δεν έδειξαν τυπικές ανωμαλίες που σχετίζονται με την ηλικία.

Αυτό ίσχυε ακόμη και για τα βλαστοκύτταρα που προήλθαν από δείγματα αίματος ατόμων ηλικίας 87 και 101 ετών. Σε αυτές τις δοκιμές, δεν έδειξαν σχεδόν κανένα τυπικό χαρακτηριστικό των παλαιών κυττάρων.

Νέα μέθοδος παρακάμπτει ένα ενδιάμεσο στάδιο 

Οι συμβατικές μέθοδοι συχνά παράγουν αρχικά πολυδύναμα βλαστοκύτταρα. Αυτά μπορούν να εξελιχθούν σε σχεδόν οποιοδήποτε τύπο κυττάρου. Οι επιγενετικοί δείκτες ηλικίας τους μπορούν να επαναρυθμιστούν εντός περίπου 20 ημερών. 

Οι επιστήμονες της Βόννης παρέλειψαν αυτό το ενδιάμεσο στάδιο. Τα προγονικά κύτταρα του αίματος εξελίχθηκαν απευθείας σε νευρικά βλαστοκύτταρα. Αυτό τους επέτρεψε να μελετήσουν τις σταδιακές αλλαγές στους δείκτες ηλικίας σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η αναζωογόνηση των κυττάρων λειτουργεί ακόμη και χωρίς ταχεία κυτταρική διαίρεση 

Σε περαιτέρω πειράματα, οι επιστήμονες επιβράδυναν τον πολλαπλασιασμό των βλαστοκυττάρων χρησιμοποιώντας γλυκερόλη και θυμιδίνη. Αν και τα κύτταρα διαιρούνταν σημαντικά λιγότερο συχνά, η μετρούμενη επιγενετική τους ηλικία μειώθηκε σχεδόν όσο και στις μη επεξεργασμένες καλλιέργειες.

Ακόμη και η στοχευμένη ανάπτυξη σε νευρικά κύτταρα δεν σταμάτησε τη διαδικασία. Τα προκύπτοντα νευρικά κύτταρα δεν διαιρούνταν πλέον, αλλά συνέχιζαν να χάνουν τα επιγενετικά σημάδια γήρανσης. Η συνεχιζόμενη κυτταρική διαίρεση προφανώς δεν είναι απαραίτητη για αυτό το αποτέλεσμα. 

Η γονιδιακή δραστηριότητα άλλαξε επίσης σημαντικά. Πριν από τον επαναπρογραμματισμό, οι ομάδες νέων και ηλικιωμένων δοτών διέφεραν σε 1.871 γονίδια. Μετά από 14 ημέρες, αυτός ο αριθμός είχε μειωθεί σε μόνο 20, και σε μεταγενέστερο στάδιο, σε μόλις δώδεκα. Ωστόσο, η νεότερη ομάδα σύγκρισης ήταν μικρή, αποτελούμενη από μόνο τρία νεογέννητα. Επιπλέον, η αλλαγή στον τύπο κυττάρων θα μπορούσε να καλύψει ορισμένες από τις διαφορές.

Ο κυτταρικός τύπος θα μπορούσε να επηρεάσει τη μέτρηση της ηλικίας 

Τα επιγενετικά ρολόγια δεν καταγράφουν όλες τις διαδικασίες βιολογικής γήρανσης. Επιπλέον, ο νευρικός ιστός μπορεί να εμφανίζει χαμηλότερες τιμές ηλικίας από το αίμα σε τέτοιες μετρήσεις. Επομένως, μέρος της παρατηρούμενης αναζωογόνησης θα μπορούσε να σχετίζεται με τον μετασχηματισμό του κυτταρικού τύπου.

Οι διακυμάνσεις στις συγκεντρώσεις οξυγόνου κατά την καλλιέργεια μπορεί επίσης να έχουν επηρεάσει τα αποτελέσματα. Η έκταση των επιπτώσεων αυτών των παραγόντων παραμένει ασαφής.

Η έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ θα μπορούσε να ωφεληθεί μακροπρόθεσμα 

Η ηλικία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Τα τεχνητά παραγόμενα νευρικά κύτταρα θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καλύτερη διερεύνηση των μοριακών αλλαγών στις ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία στο μέλλον.

Η μέθοδος Bonn μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη δοκιμή δραστικών συστατικών, ώστε να προσδιοριστεί εάν επιταχύνουν ή επιβραδύνουν την αντιστροφή των επιγενετικών δεικτών γήρανσης. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλες ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία.

 Εν ολίγοις: 

-Τα κύτταρα μπορούν να αναζωογονηθούν στο εργαστήριο: Επιστήμονες στη Βόννη μετέτρεψαν τα κύτταρα του αίματος ενός 80χρονου σε βλαστοκύτταρα και μείωσαν την μετρούμενη επιγενετική τους ηλικία σε κάτω από 20 χρόνια.

-Η διαδικασία αναζωογόνησης διαρκεί αρκετές εβδομάδες: Τα περισσότερα σημάδια γήρανσης εξαφανίζονται εντός περίπου 50 ημερών, ακόμη και όταν τα κύτταρα μόλις που διαιρούνται. 

-Νέες δυνατότητες για την έρευνα για τη νόσο Αλτσχάιμερ: Η διαδικασία θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της κυτταρικής γήρανσης και στη διερεύνηση των δραστικών συστατικών, αλλά δεν αποτελεί ακόμη θεραπεία για ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία.   -Πηγή: smartup-news.de