Μελένικο: Με μια υπογραφή χάσαμε οριστικά αυτό το Κέντρο του Ελληνισμού και οι Μελενίκιοι πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς

26/12/2024

Μελένικο, αρχαίος ελληνικός τόπος που κατακτήθηκε από βαρβάρους, απελευθερώθηκε από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Ιωάννη Δούκα Βατάτζη και χάθηκε τραγικά και για πάντα με μια υπογραφή!

Λίγα χιλιόμετρα πέρα από τα ελληνικά σύνορα, βόρεια του Σιδηροκάστρου, βρίσκεται το βυζαντινό Μελένικο. Υπήρξε όαση ελληνική μέσα στην έρημο της αμάθειας των τουρκικών και βουλγαρικών πόλεων και χωριών της εποχής της τουρκοκρατίας.

Η συνθήκη του Βουκουρεστίου (1913) άφησε την πόλη και τους υπέρ 25.000 κατοίκους της βορά των κομιτατζήδων, οι οποίοι την εποχή εκείνη δεν τολμούσαν να πατήσουν το Μελένικο, ενώ οργίαζαν στα γύρω χωριά. Ο ελληνισμός και ο μέγας πατριωτισμός συνένωσε τους Μελενικίους σε μια υπερδύναμη, που δεν μπορούσαν να κάμψουν οι Βούλγαροι, παρά την υποστήριξη των Τούρκων.

Ο πόλεμος του 1912 βρήκε ξεσηκωμένους και πάλι τους Μελενικίους και η νίκη των ελληνικών δυνάμεων πέταξε στη βυζαντινή πόλη κι έστησε τη γαλανόλευκη στο κάστρο του Βουλγαροκτόνου. Αλλά η χαρά και η ελευθερία των Μελενικίων δεν κράτησε παρά ως την ημέρα της υπογραφής της συνθήκης του Βουκουρεστίου, οπότε η πόλη "επεδικάσθη" στους Βουλγάρους.

Τότε εκπατρίστηκαν κι έφυγαν χιλιάδες κάτοικοι, που εγκατέλειψαν όλα τα υπάρχοντά τους και κατηφόρισαν στην ελεύθερη πατρίδα, την Ελλάδα, εντεύθεν του Μπέλλες, που απετέλεσε τη νέα οροθετική γραμμή των ελληνικών συνόρων. Ουδείς έμεινε, πλούσιος ή φτωχός, επίσημος ή άσημος...

Έκτοτε η πόλη, που ήταν άλλοτε κέντρο γραμμάτων, τεχνών και εμπορίου, παραμένει ερειπωμένη και λεηλατημένη υπό τη βουλγαρική κατοχή. Είχε 72 εκκλησίες, μεγάλες και μικρές, από τις οποίες καμία δε σώζεται σήμερα, όπως ήταν, παρά μόνο σε ερείπια, όμοια με του Μυστρά. Γι΄ αυτό αναφέρεται σε βουλγαρικά τουριστικά φυλλάδια ως Μυστράς της ΝΔ Βουλγαρίας...

Επί 460 χρόνια η κοινότητα Μελενίκου, χωρίς άλλη βοήθεια, διατήρησε ονομαστά εκπαιδευτήρια, από τα οποία αναδείχτηκαν σπουδαίοι άντρες του Γένους. Μεταξύ αυτών ο μέγας ευεργέτης Αν. Παλατίδης, ιατροφιλόσοφος, ο μέγας δικαστής Αν. Πολυζωίδης, ο αρνηθείς να καταδικάσει τον Κολοκοτρώνη, ο μέγας λόγιος Κ. Χρηστομάνος, ο καθηγητής της ιατρικής και υπουργός Αντ. Χρηστομάνος κ.ά. πολλοί. -Πηγή: "Μακεδονικός Αγώνας", Π. Μόντζαλας - Φωτογραφία:meleniko.gr/1912-1913