Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι εθιστικά και επικίνδυνα όπως τα τσιγάρα

 

 15/2/2026

Είναι τα burger και τα διαφόρων ειδών σάντουιτς πιο εθιστικά από το τσιγάρο; Η νέα μελέτη για τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα

Τα ΥΠΕΡ-ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΑ τρόφιμα (UPF) μοιράζονται περισσότερα χαρακτηριστικά με τα τσιγάρα παρά με τα ελάχιστα επεξεργασμένα φρούτα ή λαχανικά, σύμφωνα με μια ανασκόπηση του 2026.

Η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο European Medical Journal, διαπίστωσε ότι τα UPF είναι ανάλογα με τα τσιγάρα στη στρατηγική μηχανικής και τον αντίκτυπο στην παγκόσμια υγεία.

Κίνδυνοι για την υγεία από τα UPF

Η ευρέως αποδεκτή ταξινόμηση NOVA ορίζει τα UPF ως τρόφιμα που περιέχουν «συνθέσεις συστατικών, κυρίως αποκλειστικής βιομηχανικής χρήσης, που συνήθως δημιουργούνται από μια σειρά βιομηχανικών τεχνικών και διεργασιών».

Τα UPFs συνδέονται έντονα με κινδύνους για καρδιακές παθήσεις, καρκίνους, μεταβολικές ασθένειες και παχυσαρκία. Επιπλέον, πιθανότατα σχετίζονται με ποσοστά νευροεκφυλιστικών προβλημάτων, όπως η άνοια και η νόσος Πάρκινσον. Τα UPFs προβλέπουν επίσης πρόωρο θάνατο.

Ενώ η σύνδεση μεταξύ των UPF και της παγκόσμιας αύξησης των ασθενειών που σχετίζονται με τη διατροφή είναι ευρέως αποδεκτή, παραμένει αμφιλεγόμενο το κατά πόσον θα πρέπει να θεωρούνται εθιστικά.

Η ανασκόπηση διαπίστωσε ότι τα UPF παρασκευάζονται και διατίθενται στην αγορά με τον ίδιο τρόπο όπως τα τσιγάρα για να ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση, δημιουργώντας μια αυξανόμενη πρόκληση για τη δημόσια υγεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα UPF και τα τσιγάρα καπνού παράγονται ή ανήκουν στις ίδιες εταιρείες.

Βιομηχανική μηχανική UPF και τσιγάρων

Ερεύνησε την επιστήμη του εθισμού, τη διατροφή και το ιστορικό της δημόσιας υγείας. Υπήρχαν πέντε βασικοί τομείς που αναλύθηκαν σε μια έρευνα σχετικά με την ομοιότητα μεταξύ του ενισχυτικού δυναμικού των τσιγάρων και των UPF: βελτιστοποίηση δόσης, ταχύτητα χορήγησης, ηδονική μηχανική, περιβαλλοντική πανταχού παρουσία και παραπλανητική αναδιατύπωση.

Η ανασκόπηση διαπίστωσε ότι τα τσιγάρα και τα UPF είναι και τα δύο συστήματα υψηλής μηχανικής που έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την ενίσχυση, επιτρέποντας τον εθισμό και ενισχύοντας συστατικά που οδηγούν στην ψυχαναγκαστική κατανάλωση και διαταράσσουν τη ρύθμιση της όρεξης.

Για παράδειγμα, όσον αφορά τη βελτιστοποίηση της δόσης, τόσο τα τσιγάρα όσο και τα UPF έχουν σχεδιαστεί για να παρέχουν βέλτιστες δόσεις νικοτίνης και επεξεργασμένων υδατανθράκων και λιπών, αντίστοιχα, παράγοντας ένα ενισχυτικό αποτέλεσμα αλλά χωρίς να κατακλύζουν τον χρήστη.

Ομοίως, τόσο τα τσιγάρα όσο και τα UPF ξεκινούν ως φυσικές ουσίες που δεν εμφανίζουν σημαντικό εθιστικό δυναμικό στις μη επεξεργασμένες μορφές τους. Στη συνέχεια, κατασκευάζονται βιομηχανικά για να μεγιστοποιήσουν την ενίσχυση, να αυξήσουν την προσβασιμότητα και φυσικά να μεγιστοποιήσουν το κέρδος.

Η ανασκόπηση διαπίστωσε ότι τόσο οι βιομηχανίες καπνού όσο και οι UPF χρησιμοποιούν παρόμοιες στρατηγικές για να βελτιστοποιήσουν την ελκυστικότητα των προϊόντων, να αποφύγουν τη ρύθμιση και να διαμορφώσουν την αντίληψη του κοινού. Για παράδειγμα, και οι δύο έχουν ιστορικά διαθέσει στην αγορά προϊόντα με ισχυρισμούς «υγιεινού καθαρισμού», συμπεριλαμβανομένων των «ελαφρών» τσιγάρων ή των UPF «χαμηλών λιπαρών».

Κατεύθυνση πολιτικής

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ιστορία της ρύθμισης του καπνού μπορεί να προσφέρει μια σύγχρονη κατανόηση των επιπτώσεων που έχουν τα UPF στην πολιτική δημόσιας υγείας.

Για τη μείωση της βλάβης που σχετίζεται με τα UPF, προτάθηκε να αντληθούν διδάγματα από τη ρύθμιση του καπνού, συμπεριλαμβανομένων των δικαστικών διαφορών, των περιορισμών εμπορίας και των διαρθρωτικών παρεμβάσεων.

Για παράδειγμα, μέσω περιορισμών στο μάρκετινγκ που απευθύνεται σε παιδιά, φόρων, βελτιωμένης επισήμανσης και περιορισμών στη διαθεσιμότητα σε σχολεία και νοσοκομεία.

Η ανασκόπηση υποστήριξε ότι, λόγω της εννοιολογικής τους ομοιότητας με τα τσιγάρα, τα UPF απαιτούν ρυθμιστικές απαντήσεις ανάλογες με τους σημαντικούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία που θέτουν.

Πηγές: Gearhardt A N et al. Από τον καπνό στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: πώς η βιομηχανική μηχανική τροφοδοτεί την επιδημία των προλήψιμων ασθενειών. Millbank Q. 2026; doi: 10.1111/1468-0009.70066.

 ----

Να σημειωθεί ότι: τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα παράγονται με τέτοιον τρόπο ώστε να απορροφώνται ταχύτατα από το σώμα. Η απότομη άνοδος του σακχάρου στο αίμα και της ντοπαμίνης που προκαλούν, μοιάζει με την άμεση δράση της νικοτίνης. Και είναι ακριβώς αυτή η ταχύτητα δράσης που αποτελεί τον βασικό μοχλό της εθιστικής τους φύσης.

Μερικά μόνο από τα υπερ-επεξεργασμένα κι εθιστικά προϊόντα: Διαφόρων ειδών σνακ, αναψυκτικά, έτοιμα φαγητά, κατεψυγμένα γεύματα, επεξεργασμένα κρέατα και αλλαντικά, δημητριακά πρωινού κ.ά..