Γιατί είναι σημαντικό για την ψυχική μας υγεία να αναλαμβάνουμε τα ηνία

 19/5/2026

Έχετε νιώσει πρόσφατα περισσότερο σαν θεατές στη ζωή σας;

Ενώ οι ειδήσεις είναι γεμάτες με αυξανόμενες τιμές, πολιτικές κρίσεις και παγκόσμια προβλήματα που φαινομενικά δεν έχουμε κανέναν έλεγχο, ο εγκέφαλός μας στην καθημερινή ζωή μεταβαίνει στον αυτόματο πιλότο. Λειτουργούμε, πληρώνουμε τους λογαριασμούς μας - αλλά το αίσθημα ότι έχουμε πραγματικά τον έλεγχο σταδιακά εξασθενεί.

Στην ψυχολογία, αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως τόπος ελέγχου. Αυτό το άρθρο εξηγεί ακριβώς τι σημαίνει αυτός ο όρος και τι μπορείτε να κάνετε για να αντιμετωπίσετε αυτό το αίσθημα αδυναμίας.

Η απώλεια ελέγχου σημαίνει άγχος

Δεν είναι μυστικό: Όσοι αισθάνονται απλοί θεατές στη ζωή τους είναι πιο αγχωμένοι. Όταν νιώθουμε αδύναμοι - για παράδειγμα, επειδή παρακολουθούμε συνεχώς τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος να αυξάνονται και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα γι' αυτό - το σώμα μας απελευθερώνει ορμόνες του στρες. Επομένως, μπορεί να είναι χρήσιμο να ανταποκριθούμε ενεργά σε τέτοια συναισθήματα και να τα μετατρέψουμε σε ένα έργο: Στην προαναφερθείσα περίπτωση των τιμών του ηλεκτρικού ρεύματος, θα μπορούσαμε, για παράδειγμα, να διερευνήσουμε εάν ένα ηλιακό σύστημα ενέργειας... θα μπορούσε να είναι μια εναλλακτική επιλογή. Εκτός από τα περιβαλλοντικά οφέλη, έχετε επίσης την αίσθηση ότι είστε αυτο-αποτελεσματικοί και έχετε τον έλεγχο. Αν, από την άλλη πλευρά, κολλήσουμε στην κίνηση, είμαστε στο έλεος των περιστάσεων. Αν βιώνουμε συναισθήματα αδυναμίας πιο συχνά, κοιμόμαστε χειρότερα, είμαστε πιο ευερέθιστοι και νιώθουμε εξαντλημένοι. Η επιστήμη το αποκαλεί αυτό «μαθημένη αδυναμία». Αν βιώνετε αρκετά συχνά ώστε οι πράξεις σας να μην αλλάζουν τίποτα, τελικά τα παρατάτε εσωτερικά.

Οι δύο πλευρές του ελέγχου

Η έννοια του τόπου ελέγχου προέρχεται από τον ψυχολόγο Julian Rotter. Ήδη από το 1966, διέκρινε δύο τύπους ανθρώπων:

1.Εσωτερικός τόπος ελέγχου: Αυτοί οι άνθρωποι πιστεύουν ακράδαντα ότι μπορούν να επηρεάσουν τη μοίρα τους μέσω των δικών τους πράξεων. Λένε, «Έχω τον έλεγχο».

2.Εξωτερικός τόπος ελέγχου: Αυτοί οι άνθρωποι αισθάνονται σαν παιχνίδια της μοίρας, της τύχης ή «αυτών που βρίσκονται στην εξουσία». Λένε, «Δεν υπάρχει τίποτα που μπορώ να κάνω ούτως ή άλλως».

Τι μπορούμε να μάθουμε για την αδυναμία από τους αρουραίους

Ένα διάσημο ψυχολογικό πείραμα σχετικά με την μαθημένη αδυναμία κατέδειξε πόσο καταστροφική μπορεί να είναι η απώλεια ελέγχου.

Οι επιστήμονες τοποθέτησαν αρουραίους σε ένα κλουβί όπου δέχονταν ήπια αλλά δυσάρεστα ηλεκτροσόκ.

12.Η ομάδα Α κατάφερε να σταματήσει το ηλεκτροσόκ πατώντας έναν μοχλό. Γρήγορα έμαθαν: «Μπορώ να κάνω κάτι». Παρέμειναν δραστήριοι και υγιείς.

13.Η ομάδα Β έλαβε τα ίδια ηλεκτροσόκ, αλλά ο μοχλός τους ήταν αναποτελεσματικός. Ό,τι και να έκαναν, ο πόνος επέμενε.

Το αποτέλεσμα ήταν σοκαριστικό: Οι αρουραίοι της ομάδας Β τελικά τα παράτησαν. Ξάπλωσαν στο πάτωμα και υπέμειναν τα χτυπήματα ακίνητοι, ακόμα και όταν αργότερα τους δόθηκε μια οδός διαφυγής. Είχαν «μάθει» να είναι αβοήθητοι. Στους ανθρώπους, αυτή η κατάσταση συχνά οδηγεί σε εξάντληση, άγχος, διαταραχές ύπνου, επαγγελματική εξουθένωση ή κατάθλιψη.

Η δύναμη των μικρών βημάτων

Όταν νιώθουμε ότι δεν ελέγχουμε τα πράγματα, ο εγκέφαλός μας μεταβαίνει σε λειτουργία επιβίωσης. Η αμυγδαλή (το κέντρο φόβου μας) γίνεται υπερδραστήρια. Ταυτόχρονα, ο προμετωπιαίος φλοιός - το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον λογικό σχεδιασμό και την επίλυση προβλημάτων - μειώνει τη δραστηριότητά του. Δεν μπορούμε πλέον να σκεφτούμε καθαρά. Αντίθετα, νιώθουμε συνεχώς κυνηγημένοι.

Τα καλά νέα είναι ότι μπορούμε να αντιστρέψουμε αυτό το συναίσθημα. Ξεκινά με την ανάκτηση περιοχών όπου έχουμε και πάλι τον έλεγχο. Αυτό θα μπορούσε να είναι η παράκαμψη όταν έχουμε κολλήσει στην κίνηση, η επιλογή μιας πιο υγιεινής διατροφής ή ο σχεδιασμός του σπιτιού μας.

Από ψυχολογικής άποψης, κάθε πράξη που κάνουμε είναι μια μικρή νίκη για τον εγκέφαλό μας. Μας μετατρέπει από «θύμα» σε «δράστη» και μεταβάλλει τη χημεία του εγκεφάλου μας. Ο εγκέφαλος απελευθερώνει ντοπαμίνη, στέλνοντάς μας το σήμα: «Η πράξη σας έχει αποτέλεσμα!» Αυτό μειώνει άμεσα τα επίπεδα άγχους μας.

Τέσσερις συμβουλές για αυτοπεποίθηση

Για να ξεφύγετε από την «παγίδα των αρουραίων», δηλαδή από τα δεσμά της αδυναμίας, πρέπει να ενισχύσετε την ενίσχυση την αυτοπεποίθηση σας:

1.Γιορτάστε μικρές νίκες: Οι καθημερινοί μικρο-στόχοι, όπως το να τακτοποιήσετε για δέκα λεπτά, είναι εφικτοί και οδηγούν άμεσα σε μικρές επιτυχίες.

2.Απεξάρτηση από πληροφορίες: Μειώστε την κατανάλωση ειδήσεων επί των οποίων δεν έχετε κανέναν έλεγχο. Αντ' αυτού, επικεντρωθείτε σε ειδήσεις από το άμεσο περιβάλλον σας.

3.Αναζητήστε προκλήσεις: Ξεκινήστε κάτι νέο – παίξτε ένα μουσικό όργανο, μάθετε μια γλώσσα ή ξεκινήστε ένα νέο άθλημα. Αυτό θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε τον εαυτό σας σε ένα νέο πλαίσιο και να ενισχύσετε την αυτοπεποίθησή σας.

4.Σχεδιάστε τη δική σας υποδομή: Ενεργοποιήστε το σπίτι σας: εγκαταστήστε ένα ηλιακό σύστημα στο μπαλκόνι, φυτέψτε ένα παρτέρι, φτιάξτε ένα ντουλάπι.

Δεν μπορούμε να αλλάξουμε την παγκόσμια πολιτική από τη μια μέρα στην άλλη. Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε πώς θα ζήσουμε στο άμεσο περιβάλλον μας. Είτε πρόκειται για τα οικονομικά, την υγεία ή τον ηλεκτρισμό: όσοι αναλαμβάνουν αμέσως τον έλεγχο αισθάνονται λιγότερο στο έλεος των άλλων. -Πηγή: wissen.de & Φωτογραφία