Φυτοφάρμακα: γνωρίζουμε (επιτέλους) περισσότερα για το φαινόμενο του κοκτέιλ που μάς αρρωσταίνει

Η βλάβη που προκαλείται από το κοκτέιλ φυτοφαρμάκων στο σώμα ποικίλλει ανάλογα με τη διατροφή. - © Louisa T. / Reporterre

 10/9/2026

Μια μελέτη δείχνει ότι η ρυθμιζόμενη ποσότητα φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα δεν προστατεύει την υγεία μας. Το φαινόμενο του κοκτέιλ στο οποίο εκτιθέμεθα έχει επιβλαβείς επιπτώσεις, ακόμη και σε δόσεις όπου κάθε φυτοφάρμακο που λαμβάνεται μεμονωμένα θεωρείται ασφαλές.

Οι συνδέσεις μεταξύ των φυτοφαρμάκων και των ανθρώπινων ασθενειών, ιδίως ορισμένων μορφών καρκίνου, είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες. Αυτές οι επιδράσεις επιβεβαιώθηκαν στη Γαλλία από τη συλλογική αξιολόγηση εμπειρογνωμόνων του 2021 που διεξήγαγε το Inserm. Ωστόσο, πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα σχετικά με το πώς τα φυτοφάρμακα αλλοιώνουν τη λειτουργία του σώματός μας και σε ποιες δόσεις. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε την 1η Σεπτεμβρίου στο Archives of Toxicology, εξέτασε εάν ένα μείγμα φυτοφαρμάκων σε δόσεις που θεωρούνται ασφαλείς για την ανθρώπινη υγεία είχε τοξικές επιδράσεις στο ήπαρ.

Το αποτέλεσμα: η ομάδα Toxalim από το Γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για τη Γεωργία, τα Τρόφιμα και το Περιβάλλον (INRAE), η οποία διεξήγαγε τη μελέτη, διαπίστωσε δυσλειτουργίες του ηπατικού και του ρυθμιστικού συστήματος γλυκόζης που συνδέονται με τέσσερα φυτοφάρμακα που υπάρχουν στα τρόφιμα μας σε ρυθμιζόμενα επίπεδα. Με άλλα λόγια, υπάρχει πράγματι μια συνδυασμένη επίδραση των τεσσάρων μορίων, τα οποία, λαμβανόμενα μεμονωμένα, δεν θα είχαν επιβλαβείς επιπτώσεις.

Ένα φαινόμενο κοκτέιλ που αγνοείται από τους κανονισμούς 

«Αυτό το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει ένα βασικό ερώτημα για την αξιολόγηση των φυτοφαρμάκων: πώς να μετρήσουμε την τοξικότητά τους γνωρίζοντας ότι είμαστε εκτεθειμένοι σε μείγματα και όχι σε μεμονωμένα φυτοφάρμακα», τονίζει ο Laurence Payraste, τοξικολόγος και συγγραφέας της μελέτης. Προς το παρόν, όλοι οι κανονισμοί για τα φυτοφάρμακα αγνοούν αυτό το φαινόμενο κοκτέιλ.

«Αυτά τα αποτελέσματα είναι σημαντικά για την επιστημονική κοινότητα επειδή μελετούν τον αντίκτυπο της έκθεσης σε μείγματα φυτοφαρμάκων, ο οποίος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος», σχολιάζει η Sylvie Bortoli, τοξικολόγος στη μονάδα Inserm Healthfex, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.

 «Οι επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην υγεία μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με τη διατροφή.»

 «Είναι πολύ πρωτότυπα», συνέχισε ο επιστήμονας, «επειδή δείχνουν επίσης ξεκάθαρα ότι οι επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην υγεία μπορεί να ποικίλλουν ανάλογα με τη διατροφή».

Αφού δοκίμασαν τις ουσίες σε εργαστήρια για να επαληθεύσουν ότι όντως είχαν επιπτώσεις στη λειτουργία των ανθρώπινων ηπατικών κυττάρων, οι ερευνητές του Toxalim τις χορήγησαν σε ποντίκια μέσω της διατροφής τους για έξι μήνες. Αξιολόγησαν τις επιδράσεις των φυτοφαρμάκων σύμφωνα με δύο δίαιτες: μια τυπική δίαιτα και μια δίαιτα με υψηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά, την οποία οι ερευνητές ονόμασαν «Δυτική δίαιτα».

Αυτό το κοκτέιλ φυτοφαρμάκων, παρατήρησαν οι ερευνητές, είχε σταθερά επιβλαβείς επιπτώσεις, αλλά αυτές οι επιπτώσεις διέφεραν ανάλογα με τη διατροφή. Στην κανονική διατροφή, οι ερευνητές βρήκαν συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, έναν δείκτη ηπατικής νόσου, που υποδηλώνει ότι τα φυτοφάρμακα είχαν αλλοιώσει τον μεταβολισμό των λιπιδίων. Η δυτική διατροφή, από την άλλη πλευρά, αλλοίωσε τον μεταβολισμό της γλυκόζης, με τα ποντίκια να εμφανίζουν πρόδρομες ενδείξεις διαβήτη.

 Ένα συκώτι που δεν φιλτράρει πλέον σωστά 

Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ότι πράγματι βρέθηκαν φυτοφάρμακα στο συκώτι ποντικών που τρέφονταν με κανονική διατροφή, αλλά όχι σε εκείνα που ακολουθούσαν δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά. «Ανάλογα με τη διατροφή, τα φυτοφάρμακα δεν κατανέμονται με τον ίδιο τρόπο σε όλο το σώμα», εξηγεί ο Laurence Payraste.

 Η μελέτη δείχνει επίσης ότι τα γονίδια του ήπατος που εμπλέκονται στην αποτοξίνωση δεν ενεργοποιήθηκαν σε ποντίκια που τρέφονταν με δυτική διατροφή. Επομένως, το ήπαρ δεν εκπλήρωσε τον ρόλο του ως φίλτρο για τοξικές ξένες ουσίες. 

Έχουν διατυπωθεί αρκετές υποθέσεις: πρώτον, τα λιπόφιλα φυτοφάρμακα [1] μπορεί να συσσωρεύονται στον λιπώδη ιστό παχύτερων ποντικών που τρέφονταν με δυτική διατροφή και έτσι να αποθηκεύονται σε μέρη εκτός του ήπατος. Δεύτερον, ορισμένα φυτοφάρμακα θα μπορούσαν να μπλοκάρουν τα ένζυμα αποτοξίνωσης.

Η ομάδα του Laurence Payraste συνεργάστηκε με επιδημιολόγους, βασιζόμενη σε δεδομένα από την ομάδα Nutrinet Santé —η οποία περιλαμβάνει πάνω από 170.000 άτομα— σχετικά με την έκθεση του ανθρώπου σε φυτοφάρμακα, για να επιλέξει τα φυτοφάρμακα που θα ελεγχθούν. Ξεχώρισαν τέσσερις ουσίες [2], οι οποίες αναγνωρίστηκαν ως παρούσες στα τρόφιμά μας, έχουν επιπτώσεις στο συκώτι και συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαβήτη. Αυτές οι ουσίες, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Toxalim, είναι επιβλαβείς για την υγεία μας ακόμη και σε δόσεις που θεωρούνται ασφαλείς από τις υγειονομικές αρχές.

Σημειώσεις 

[1] Αυτά που έχουν συγγένεια με λίπη ή λιπιδικές ενώσεις και τα οποία μπορεί να είναι διαλυτά σε λίπη. 

[2] Ιμαζαλίλη, θειαβενδαζόλη, μποσκαλίδη και λάμδα-κυαλοθρίνη. -Πηγή: reporterre.net