Όμηρος: Η σταθερότητα του κόσμου εξαρτάται από την Μοίρα ή την Ειμαρμένη

Ο Αχιλλέας κείται νεκρός... 

29/12/2024

Ο Όμηρος -και η εποχή του- πιστεύει ότι η σταθερότητα του κόσμου, η παγκόσμια τάξη και η εξέλιξη της κάθε ύπαρξης -όχι μόνον ανθρώπινης αλλά και θεϊκής- εξασφαλίζεται

από ένα σύνολο κανόνων και νόμων, που αποτελούν τη "Μοίρα" ή "Ειμαρμένη" ή "Πεπρωμένον". Δηλαδή τη φυσική νομοτέλεια.

Αυτή η Μοίρα καθορίζει προκαταβολικά και τελεσίδικα τη βιολογική πορεία της ανθρώπινης ζωής στον κοινωνικό χώρο. Η οικονομική και επαγγελματική θέση του ανθρώπου, βρίσκεται στις καταβολές της μοίρας του, που δεν μπορεί να την αλλάξει ούτε κι ο θεός. Το ίδιο πεπρωμένο που κυβερνά τη φύση, εξουσιάζει και τους θεούς. "Ανάγκα και θεοί πείθονται". 

Ο Δίας, όσο κι αν επιθυμεί να σώσει το γιο του Σαρπηδόνα που θα πεθάνει λαβωμένος απ΄ τον Πάτροκλο, δεν μπορεί να αλλάξει το πεπρωμένο του, για να μη διαταράξει την τάξη του κόσμου, που προστάζει οι άνθρωποι να μην είναι αθάνατοι. Το ίδιο συνέβηκε κι όταν πέθανε ο Έκτορας. Η Μοίρα προστάζει να πεθάνει ο Αχιλλέας νέος και δοξασμένος, και η μητέρα του, η θεά Θέτις, το ξέρει αλλά είναι ανήμπορη να τον σώσει αλλάζοντας το γραφτό του. Στον Τηλέμαχο, η Αθηνά εξηγεί πως κι αν ακόμα οι θεοί βοηθούν τους θνητούς στη ζωή, όμως, όσο κι αν τους αγαπούν, από το θάνατο - την κοινή τους μοίρα- δεν μπορούν ούτε έναν να γλυτώσουν (Οδύσσεια γ 236-248).

Το πεπρωμένο, σαν μια μορφοποίηση των φυσικών νόμων, εποπτεύει στις κινήσεις των ουράνιων σωμάτων και στη διαδικασία των συνθηκών της ζωής πάνω στη γη. Μια για πάντα έχει ορίσει το γενικό πλαίσιο, τις γενικές γραμμές της ζωής και της εξέλιξης του κόσμου. "Την ειμαρμένην ουδ΄ αν εις εκφεύγει" (Πλάτων, Γοργίας).

Αλλά έξω απ΄ αυτές τις γενικές γραμμές, αφήνεται περιθώριο και για μια σχετική ελευθερία, τόσο στους ανθρώπους όσο και στους θεούς. Έτσι, η δεσποτεία της Μοίρας μετριάζεται. Οι θεοί μπορούν να επεμβαίνουν ελεύθερα στη ζωή των ανθρώπων, ευεργετικώς ή κακοποιώς, δίνοντάς τους ευτυχία ή δυστυχία. Γι΄ αυτό και ο Όμηρος, σε μια παράγραφο της Ιλιάδας (Γ 164) μας δείχνει πως τοποθετεί την αιτία του κακού όχι στη βούληση του ανθρώπου, αλλά στη βούληση του θεού:

"Ου τι μοι αιτίη εσσί, θεοί νυ μοι αίτιοι εισιν

οι μοι εφώμρησαν πόλεμον πολύδακρυν Αχαιών". 

Πηγή: "Ανθρωπιστική Ηθική", Ιάσων Ευαγγέλου, εκδ. Σαββάλα, Αθήνα 1996 & Φωτογραφία: Ο Αχιλλέας κείται νεκρός. Έχει ένα τόξο στο πόδι του κοντά στην πτέρνα και ένα τόξο που βγαίνει πίσω από την πλάτη του. Ο Αίας πάνω από το σώμα του Αχιλλέα, ετοιμάζεται να ακοντίσει τον Γλαύκο και τον Πάρι που βιάζονται να απομακρυνθούν. Η θεά Αθηνά φορώντας την αιγίδα στέκεται δίπλα στον Αίαντα.-Από αμφορέα του 540 π.Χ. ο οποίος έχει χαθεί σήμερα (Μικρός Απόπλους).