Μια αληθινή υπόθεση εγκλήματος στη Ρωμαϊκή Ιουδαία: Πάπυρος 1.900 ετών στα Ελληνικά παρέχει μοναδικές πληροφορίες για μια αρχαία δικαστική υπόθεση

Αυτός ο πάπυρος περίπου 1.900 ετών αναφέρει μια δικαστική υπόθεση στη ρωμαϊκή Ιουδαία - συμπεριλαμβανομένων σημειώσεων δικηγόρου, μεταγραφών από την αίθουσα του δικαστηρίου και των ενεργειών των κατηγορουμένων.© Israel Antiquities Authority

31/1/2025

Αρχαίο θρίλερ στην αίθουσα του δικαστηρίου: Ένας πάπυρος, γραμμένος στα Ελληνικά, που ανακαλύφθηκε στο Ισραήλ, αποδείχτηκε μια συναρπαστική αληθινή υπόθεση εγκλήματος.  

Το κείμενο ηλικίας 1.900 ετών τεκμηριώνει μια δίκη εναντίον αρκετών εγκληματιών που ήταν ένοχοι για απάτη, πλαστογραφία και φοροδιαφυγή. Διαβάσαμε πρώτα σημειώσεις από τους εισαγγελείς που σχεδίαζαν τα επιχειρήματά τους, ακολουθούμενες από μεταγραφές που τεκμηριώνουν την πορεία της δίκης. Αυτός ο πάπυρος είναι επομένως μια μοναδική μαρτυρία της ρωμαϊκής νομολογίας στην αρχαία Εγγύς Ανατολή, λένε οι ερευνητές.

 Η ξερή, γεμάτη σπηλιές έρημος της Ιουδαίας ήταν καταφύγιο για αντάρτες, παρανόμους και θρησκευτικές ομάδες πριν από χιλιάδες χρόνια. Αυτό αποδεικνύεται από ευρήματα όπως τα περίφημα ειλητάρια του Κουμράν, αλλά και αρχαία ξίφη και λόγχες από την εποχή των εβραϊκών εξεγέρσεων κατά των Ρωμαίων μεταξύ 70 και 136. Εκείνη την εποχή, η Ιουδαία ήταν ρωμαϊκή επαρχία - ίσχυαν οι ρωμαϊκοί νόμοι, οι άνθρωποι πλήρωναν με ρωμαϊκά νομίσματα και έπρεπε να πληρώσουν φόρους στη Ρώμη.

Ένας πάπυρος που ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι στην έρημο της Ιουδαίας τη δεκαετία του 1950 χρονολογείται από αυτήν την περίοδο. Ήταν ξεχασμένο στα αρχεία της Ισραηλινής Αρχής Αρχαιοτήτων για δεκαετίες μέχρι που ανακαλύφθηκε ξανά τυχαία. Αποδείχθηκε ότι ο πάπυρος, γραμμένος στα ελληνικά, χρονολογείται από την εποχή της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Ιουδαία.

Ρωμαϊκά ερείπια της αρχαίας Gerasa στην Ιορδανία. Στη δικαστική υπόθεση, αυτό το μέρος και η κοντινή Γκαντόρα στο σημερινό Ισραήλ αναφέρονται ως τοποθεσίες. © Hebrew University of Jerusalem/ Adobe Stock

 Μια δικαστική υπόθεση στη Ρωμαϊκή Ιουδαία  

Τώρα αυτός ο αρχαίος πάπυρος έχει αποκρυπτογραφηθεί και μεταφραστεί για πρώτη φορά – και αυτό αποκάλυψε κάτι θεαματικό: το κείμενο περίπου 1.900 ετών περιέχει μοναδικά αρχεία μιας δικαστικής υπόθεσης στη Ρωμαϊκή Ιουδαία. «Αυτός ο πάπυρος είναι εξαιρετικός γιατί μας δίνει άμεσες γνώσεις για την προετοιμασία μιας δίκης σε αυτό το τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας», αναφέρουν η Άννα Ντολγκάνοφ από την Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών και οι συνεργάτες της.

Στο πρώτο μέρος του κειμένου των 133 γραμμών διαβάζουμε τις σημειώσεις ενός εισαγγελέα που δίνει οδηγίες σε συνάδελφο για το πώς πρέπει να εμφανιστεί και να επιχειρηματολογήσει στο δικαστήριο. Το δεύτερο μέρος του παπύρου περιέχει μια απομαγνητοφώνηση της δίκης – βιαστικά γραμμένες γραμμές που μας λένε περί τίνος επρόκειτο αυτή η αρχαία «ψυχρή υπόθεση».

Απάτη, πλαστογραφία και φοροδιαφυγή 

Κατηγορούμενοι είναι δύο άνδρες, ο Γαδαλιάς και ο Σάουλος, καθώς και αρκετοί συνεργοί τους που είναι ένοχοι για φοροδιαφυγή, πλαστογραφία εγγράφων και απάτη. Κατηγορούνται επίσης ότι αγόρασαν έναν δούλο μέσω μεσάζοντα και στη συνέχεια τον απελευθέρωσαν με ψευδή προσχήματα. Και για τα δύο –αγορά και αποδέσμευση– οφείλονταν φόροι βάσει του ρωμαϊκού δικαίου, τους οποίους οι κατηγορούμενοι είχαν αποφύγει. Λέγεται επίσης ότι ο Σάουλος είχε πλαστά νομίσματα.

Ο βασικός κατηγορούμενος Γαδαλιάς δεν μπορεί να είναι αθώος, όπως τόνισαν οι εισαγγελείς του στο δικαστήριο: «Ο Γαδαλιάς είναι ένας άνθρωπος που αγοράζεται εύκολα. Μην σας ξεγελάει το γεγονός ότι είναι γιος συμβολαιογράφου», είπε ο εισαγγελέας. Ο άνδρας είχε ήδη διαπράξει ληστείες και πράξεις βίας, υποκίνησε ταραχές, πλαστογραφούσε χρήματα και είχε δραπετεύσει από τη φυλακή. Λέγεται επίσης ότι εκβίασε αρκετούς Ρωμαίους, συμπεριλαμβανομένου ενός Ρωμαίου λεγεωνάριου.

Σε αυτήν την υπέρυθρη εικόνα του παπύρου, το κείμενο είναι ευανάγνωστο.© Israel Antiquities Authority

Ποινική υπόθεση με πολιτικό «μπαχαρικό»  

«Δίπλα στην περίπτωση του Ιησού από τη Ναζαρέτ, αυτή είναι η καλύτερα τεκμηριωμένη δικαστική υπόθεση της Ρώμης από την Ιουδαία», λέει ο συν-συγγραφέας Avner Ecker από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Ο πάπυρος παρέχει μια ζωντανή εικόνα για τις διαπραγματεύσεις, τα νομικά επιχειρήματα, τις καταθέσεις μαρτύρων και τις τακτικές των εισαγγελέων και των συνηγόρων υπεράσπισης. Δείχνει επίσης πώς το ρωμαϊκό δίκαιο εφαρμόστηκε από τις τοπικές και ρωμαϊκές αρχές στις επαρχίες.

Σε αυτήν την αρχαία δικαστική υπόθεση δίνεται ένα ιδιαίτερο «μπαχαρικό» (πικάντικη χροιά) λόγω της πρόσθετης πολιτικής της διάστασης: η δίκη πιθανότατα έλαβε χώρα λίγο πριν από την εξέγερση των Εβραίων Bar-Kochbar κατά της ρωμαϊκής κατοχής – και οι Εβραίοι κατηγορούμενοι κατηγορούνται επίσης για ταραχή. Λέγεται ότι συμμετείχαν σε αντιρωμαϊκές δραστηριότητες κατά την κρατική επίσκεψη του αυτοκράτορα Αδριανού το 130. «Το αν συμμετείχαν πραγματικά στην εξέγερση παραμένει ανοιχτό», λέει ο Ντολγκάνοφ. «Αλλά ο ισχυρισμός για τέτοιες δραστηριότητες μαρτυρεί τη φορτισμένη ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής».

Ποια ήταν η ετυμηγορία;

Δυστυχώς, δεν μαθαίνουμε πώς τελείωσε η δίκη εναντίον του Γαδάλια, του Σάουλος και των συνεργών τους – το κείμενο τελειώνει απότομα. Ωστόσο, οι κατηγορούμενοι είναι πιθανό να έχουν τιμωρηθεί βαριά: «Οι ποινές για την παραποίηση εγγράφων και τη χρήση τους ήταν αυστηρές και κυμαίνονταν από απαλλοτρίωση και εξορία έως καταναγκαστική εργασία στα ορυχεία ή ακόμη και τη θανατική ποινή», εξηγούν οι ερευνητές. Η φορολογική απάτη δεν ήταν επίσης ένα ασήμαντο αδίκημα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία – οι δράστες αντιμετώπιζαν βαριά πρόστιμα και τη δήμευση της περιουσίας τους.

«Αυτό το έγγραφο μας προσφέρει μια μοναδική εικόνα για το έργο των αρχών και των δικαστηρίων στις ρωμαϊκές επαρχίες της Εγγύς Ανατολής», γράφουν η Ντολγκάνοφ και οι συνεργάτες της. «Ταυτόχρονα, ο πάπυρος μας παρέχει μια εικόνα για ένα πολιτιστικό και πνευματικό περιβάλλον στο οποίο διασταυρώνονται το ρωμαϊκό δίκαιο, η ελληνική ρητορική και η εβραϊκή ζωή». “ (Tyche, 2025; doi: 10.25365/tyche-2023-38-5) Quelle: Hebrew University of Jerusalem, Tyche & scinexx.de