Σάλτσμπουργκ - Η Ώρα της Σιωπής για τους αυτιστικούς: Γιατί πρέπει όλες οι χώρες να μιμηθούν τους Αυστριακούς

Σε δύο σούπερ μάρκετ στο Σάλτσμπουργκ, μια ώρα ηρεμίας για ψώνια μειώνει την αισθητηριακή υπερφόρτωση – συχνά η κρίσιμη διαφορά για τα άτομα με αυτισμό. © Unsplash

5/1/2026

Πιο ήσυχα ψώνια στο Σάλτσμπουργκ: Πώς η «Ώρα Σιωπής» μετριάζει την αισθητηριακή υπερφόρτωση στον αυτισμό.

 Γράφει η Anne Bajrica

Χαμηλωμένα φώτα, λιγότερος θόρυβος: Δύο σούπερ μάρκετ στο Σάλτσμπουργκ μειώνουν τα εξωτερικά ερεθίσματα. Η «ώρα ησυχίας» κάνει την καθημερινότητα ευκολότερη για τα άτομα με αυτισμό – επιστημονικά αποδεδειγμένο.

Δυνατά φώτα, ηχητικά σήματα από ταμειακές μηχανές, μουσική από μεγάφωνα, φωνές από παντού: Για πολλούς ανθρώπους, τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ είναι αγχωτικά. Για τα άτομα με αυτισμό, συχνά γίνεται ένα σχεδόν ανυπέρβλητο εμπόδιο. Σε δύο σούπερ μάρκετ στο Σάλτσμπουργκ, αυτό το επίπεδο διέγερσης μειώνεται πλέον σκόπιμα - στο πλαίσιο μιας λεγόμενης «Ώρας ησυχίας», κατά την οποία τα φώτα, οι θόρυβοι και οι ανακοινώσεις διατηρούνται υποτονικά. Η αισθητηριακή υπερφόρτωση δεν προκύπτει από στρες ή άγχος, αλλά μάλλον στον εγκέφαλο όταν πάρα πολλές αισθητηριακές εντυπώσεις συμβαίνουν ταυτόχρονα και δεν μπορούν πλέον να φιλτραριστούν. Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυτό.

Μεταξύ 2 και 3 μ.μ., δύο υποκαταστήματα στο Σάλτσμπουργκ είναι πιο ήσυχα από το συνηθισμένο, όπως ανέφερε το ORF. Τα φώτα νέον είναι χαμηλωμένα, η μουσική είναι απενεργοποιημένη και οι διαφημιστικές ανακοινώσεις έχουν διακοπεί προσωρινά. Ακόμη και ο ήχος των ταμειακών μηχανών είναι σε σίγαση. Αυτό το μέτρο εφαρμόζεται καθημερινά - όχι ως ειδική προωθητική ενέργεια, αλλά ως τυπική διαδικασία.

Γιατί οι καθημερινοί χώροι γίνονται βάρος για τα άτομα με αυτισμό

Για τα άτομα με αυτισμό, το σούπερ μάρκετ είναι ένα από τα πιο αγχωτικά μέρη στην καθημερινότητά τους. Οι ταυτόχρονες επιδράσεις του φωτός, του θορύβου, των οσμών και της κίνησης κατακλύζουν το νευρικό τους σύστημα. Πολλά άτομα που έχουν προσβληθεί αναφέρουν πονοκεφάλους, ναυτία, εσωτερική ανησυχία ή ξαφνικό αίσθημα αδυναμίας λειτουργίας. Στη συνέχεια, τα ψώνια αποφεύγονται - όχι από ευκολία, αλλά ως μορφή αυτοπροστασίας.

Πολλοί από αυτούς τους παράγοντες στρες μπορούν να εντοπιστούν. Συνήθεις παράγοντες που προκαλούν αισθητηριακή υπερευαισθησία περιλαμβάνουν:

-Όραση: έντονο ή φθορίζον φως, οπτικά ακατάστατα ράφια, φώτα που τρεμοπαίζουν.

-Ακοή: δυνατές φωνές, μουσική, ήχοι μπιπ, θόρυβος περιβάλλοντος, απροσδόκητα σήματα.

Όσμη: αρώματα, οσμές σώματος, μυρωδιές μαγειρέματος και φαγητού.

-Αφή: πλήθη, απροσδόκητα αγγίγματα, ορισμένα υφάσματα ή επιφάνειες.

-Επίγνωση του σώματος: ζέστη, κακή ποιότητα αέρα, έλλειψη ιδιωτικότητας.

Τα εμπορικά κέντρα, ειδικότερα, συγκεντρώνουν πολλά από αυτά τα ερεθίσματα σε έναν περιορισμένο χώρο. Οι στενοί διάδρομοι, ο ποικίλος φωτισμός, οι μεταβαλλόμενες πηγές θορύβου και οι μυρωδιές από το αρτοποιείο ή το ντελικατέσεν λειτουργούν ταυτόχρονα. Όσοι είναι ευαίσθητοι σε αυτό έχουν ελάχιστο έλεγχο - και συχνά δεν έχουν γρήγορη διαφυγή.

Τι αποκαλύπτει η έρευνα για την αισθητηριακή υπερφόρτωση στον αυτισμό

Αυτό το μοτίβο περιγράφεται σε μια μελέτη με τίτλο «Με τα δικά μας λόγια: Οι σύνθετες αισθητηριακές εμπειρίες των αυτιστικών ενηλίκων». Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τις Keren MacLennan, Sarah O'Brien και Teresa Tavassoli δείχνει ότι έως και 94% των αυτιστικών ενηλίκων βιώνουν αισθητηριακές ευαισθησίες. Η υπερευαισθησία στο έντονο φως, τους δυνατούς ή απρόβλεπτους θορύβους και τις οπτικές περισπασμούς είναι ιδιαίτερα συχνή - ακριβώς τα ερεθίσματα που συγκλίνουν σε ένα σούπερ μάρκετ.

Η μελέτη καθιστά επίσης σαφές ότι η αισθητηριακή υπερφόρτωση έχει σωματικές επιπτώσεις. Πολλοί συμμετέχοντες περιγράφουν πόνο από θορύβους, ναυτία από μυρωδιές ή ένα λεγόμενο «κλείσιμο», που χαρακτηρίζεται από απόσυρση και άφωνη ομιλία.

Γιατί η «Ώρα Ήσυχης Λειτουργίας» προσφέρει συγκεκριμένη ανακούφιση

Στο Σάλτσμπουργκ, ο αντίκτυπος ενός αλλαγμένου περιβάλλοντος είναι εμφανής. Η διευθύντρια αγοράς Νικόλ Λενγκάουερ αναφέρει την καθημερινή ρουτίνα των καταστημάτων: «Εμείς οι εργαζόμενοι απολαμβάνουμε πραγματικά την Ώρα Ήσυχης Λειτουργίας. Αλλά και οι μεγαλύτεροι και οι νεότεροι άνθρωποι τη βρίσκουν υπέροχη και πολύ ευχάριστη. Μια τόσο ήσυχη ώρα χωρίς θόρυβο είναι πολύ καλή για όλους μας από καιρό σε καιρό».

Η υπηρεσία δεν απευθύνεται μόνο σε άτομα με αυτισμό. Πελάτες με αισθητηριακή υπερευαισθησία, προβλήματα ψυχικής υγείας ή αντιληπτικές διαταραχές επωφελούνται επίσης από την πιο ήσυχη ώρα. Σύμφωνα με τη MelanieLahl, ειδική στον αυτισμό από τον σύλλογο Unsichtbar, χιλιάδες άνθρωποι στην πόλη και την πολιτεία του Σάλτσμπουργκ επωφελούνται από αυτήν. Λέει ότι η υπηρεσία «δεν είναι μόνο δημοφιλής στους κατοίκους του Σάλτσμπουργκ που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού», αλλά επιτρέπει και σε άλλα άτομα που έχουν προσβληθεί να «συμμετέχουν πλήρως στην καθημερινή ζωή εκτός σπιτιού».

Πώς λειτουργεί διαφορετικά η αισθητηριακή επεξεργασία στον αυτισμό

Η αισθητηριακή επεξεργασία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος οργανώνει και αξιολογεί τα αισθητηριακά ερεθίσματα. Στα αυτιστικά άτομα, αυτή η διαδικασία συχνά λειτουργεί διαφορετικά. Τα ερεθίσματα φιλτράρονται λιγότερο αποτελεσματικά, εμφανίζονται συχνότερα και μπορούν να υπερφορτώσουν το νευρικό σύστημα. Η Βρετανική Εθνική Εταιρεία Αυτισμού το επισημαίνει επίσης στη συλλογή της για την αισθητηριακή επεξεργασία. Η υπερευαισθησία και η υποευαισθησία συχνά εναλλάσσονται.

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η ένταση ενός μόνο ερεθίσματος, αλλά ο αριθμός των ταυτόχρονων εντυπώσεων και η απρόβλεπτη φύση τους. Τα περιβάλλοντα αγορών θεωρούνται επομένως ιδιαίτερα αγχωτικά: το φως, ο θόρυβος, οι μυρωδιές και η κίνηση λειτουργούν παράλληλα – χωρίς καμία δυνατότητα ελέγχου ή αποκλεισμού τους.

Ο Όμιλος REWE έχει επεκτείνει το μοντέλο και σε άλλες τοποθεσίες. Σε όλη την Αυστρία, 45 καταστήματα προσφέρουν πλέον μια «Ώρα Ήσυχης Λειτουργίας». -Πηγή

Στην Ελλάδα, "Η Ώρα της Σιωπής" ούτε καν σαν σκέψη δεν υπάρχει, δυστυχώς...