Στα 615 μέτρα της Κορινθίας, ένας πύργος με μυστικά της Επανάστασης

 30/6/2026

Πέτρινος φρουρός της ορεινής Κορινθίας, ο πύργος που έδωσε το όνομά του σε ολόκληρο χωριό κρατά στους τοίχους του έγγραφα της Επανάστασης και τη μνήμη ενός οπλαρχηγού που πολέμησε δίπλα στον Κολοκοτρώνη.

Υπάρχουν μέρη που παίρνουν το όνομά τους από ανθρώπους ή γεγονότα. Και υπάρχουν μέρη που παίρνουν το όνομά τους από μια πέτρα, μια κατασκευή, έναν πύργο που αρνήθηκε να υποκύψει στον χρόνο. Ο οικισμός Πύργος Κορινθίας ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Ο οικισμός στην Ευρωστίνη, 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Κορίνθου, οφείλει την ύπαρξή του, ή τουλάχιστον το όνομά του, σε έναν τριώροφο πέτρινο πύργο που υψώνεται από τον 16ο αιώνα σε υψόμετρο περίπου 615 μέτρων, κυριαρχώντας στο τοπίο με την ίδια αδιαπέραστη σιωπή που κάποτε επέβαλε στους επιδρομείς.

Η αρχιτεκτονική ενός κτιρίου που δεν ξεχνά

Δεν είναι άλλος από τον Πύργο Κορδή, γνωστός και ως Πύργος των Μαμωνάδων. Δύο ονόματα, δύο οικογένειες, πέντε αιώνες ιστορίας συμπιεσμένης σε έναν όγκο τοπικής πέτρας.

Τρεις όροφοι, ένας σκοπός: η επιβίωση

Ο πύργος δεν ήταν ποτέ απλώς κατοικία. Η αρχιτεκτονική του το διακηρύσσει από την πρώτη ματιά. Στο ισόγειο, τρεις θολοσκεπείς χώροι χωρίς κανένα παράθυρο φύλαγαν κρασί, λάδι και σιτηρά. Το φως έμπαινε μόνο από τις πολεμίστρες, ανοίγματα σχεδιασμένα όχι για αερισμό αλλά για να δεχτούν ένα τουφέκι. Ο δεύτερος όροφος περιείχε τρία δωμάτια, μαγειρείο και αποχωρητήριο. Ο τρίτος, πιο αεράτος, με τέσσερα δωμάτια, ένα μπαλκόνι που κοιτά ανατολικά και έναν εξώστη που βλέπει δυτικά.

Η πρόσβαση γινόταν από μια εξωτερική πέτρινη σκάλα που κατέληγε σε κινητή γέφυρα. Κάθε βράδυ η γέφυρα αναδιπλωνόταν και ο πύργος έκλεινε στον κόσμο σαν οχυρό. Ακριβώς πάνω από την κύρια είσοδο, η «καταχύστρα», ένα άνοιγμα από όπου οι υπερασπιστές έριχναν καυτό λάδι ή νερό σε όσους τολμούσαν να πλησιάσουν, θυμίζει ότι εδώ η αρχιτεκτονική ήταν ταυτόχρονα τέχνη και στρατηγική.

Από τους Μαμωνάδες στους Κορδήδες: μια μεταβίβαση αιώνων

Σύμφωνα με τις τοπικές παραδόσεις, ο πύργος χτίστηκε γύρω στο 1580 από τον Γιωργάκη Μαμωνά, απόγονο βυζαντινής οικογένειας που κατέφθασε στην περιοχή μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Η αρχιτεκτονική του κτιρίου ανήκει στο πνεύμα της Ενετοκρατίας, αν και οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η ακριβής χρονολόγηση παραμένει αδύνατο να επαληθευτεί από γραπτές πηγές. Το βέβαιο είναι ότι ο πύργος αποτελούσε επί αιώνες σημείο αναφοράς της περιοχής.

Αργότερα πέρασε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Κορδή, και από το 1834 καταγράφεται ότι εκεί κατοικούσε ο Αναγνώστης Κορδής, στρατιωτικός αγωνιστής με καταγωγή από το Περιθώρι των Καλαβρύτων. Από τον αγωνιστή εκείνο πήρε το δεύτερο όνομά του ο πύργος, που σήμερα αναφέρεται αδιαχώριστα ως «Κορδή-Μαμωνά».

Ο Αναγνώστης Κορδής και η επανάσταση στα Αρφαρά

Ο Αναγνώστης Κορδής δεν ήταν απλώς κάτοικος ενός οχυρωμένου πύργου. Ήταν ένας από τους ανθρώπους που βρέθηκαν στις πρώτες γραμμές της Επανάστασης, κυριολεκτικά. Στις 16 Μαρτίου 1821, μαζί με τον Νικόλαο Σολιώτη και άλλους κλέφτες, έστησε ενέδρα στην τοποθεσία «Πόρτες» κοντά στο χωριό Αγρίδι της Αχαΐας και χτύπησε επιστολές που μετέφεραν διαταγές του καϊμακάμη της Τριπολιτσάς προς τον Χουρσίτ πασά. Ήταν μια από τις πρώτες ένοπλες συγκρούσεις της Επανάστασης, μέρες πριν από την επίσημη κήρυξη. Αναφέρεται επίσης ότι στην ορκωμοσία των αγωνιστών στην Αγία Λαύρα, στις 17 Μαρτίου 1821, ο Αναγνώστης Στριφτόμπολας ήταν σημαιοφόρος του Κορδή.

Τον Μάρτιο του 1822, στο Σραβάλι Πατρών, το όνομα του Αναγνώστη Κορδή εμφανίζεται ανάμεσα στους οπλαρχηγούς που υπογράφουν έγγραφο μαζί με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τους Πετιμεζαίους. Η σχέση με τον Γέρο του Μοριά δεν ήταν τυχαία: ο πύργος στη Ζάχολη είχε φιλοξενήσει κατ’ επανάληψη το αρχηγείο του Κολοκοτρώνη, καθώς και άμαχους που αναζητούσαν προστασία στις αναταραχές της εποχής.

Τα έγγραφα που βρέθηκαν στους τοίχους

Μέσα στον πύργο βρέθηκε πλήθος εγγράφων που αναφέρονται στον Αγώνα, μαζί με το δίπλωμα χιλιάρχου του Αναγνώστη Κορδή. Ο βαθμός του χιλιάρχου, ο οποίος επιβεβαιώνεται και από μεταγενέστερες αναφορές στα αρχεία, επισφραγίζει τη στρατιωτική αναγνώριση που έτυχε ο αγωνιστής από την Ελληνική Πολιτεία. Η οικογένεια συνέχισε να εμπλέκεται στον Αγώνα: τα παιδιά του Αναγνώστη πήραν μέρος σε πολλές μάχες, ιδίως στο Λεβίδι, και το επώνυμο Κορδής παρέμεινε συνδεδεμένο με το στρατιωτικό ιδεώδες της Καλαβρυτινής επαρχίας.

Και κατά την περίοδο της ιταλογερμανικής κατοχής, ο πύργος έπαιξε και πάλι ρόλο καταφυγίου, φιλοξενώντας αντάρτες και αποσπάσματα διώξεως, ως να επαναλαμβανόταν η ίδια λογική του κτιρίου: ο πέτρινος όγκος ως θωράκιση για όσους αντιστέκονταν.

Ο Πύργος Κορδή σήμερα

Ο Πύργος Κορδή κηρύχτηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο το 1962 (ΦΕΚ 473/Β/17-12-1962) και στη συνέχεια υπέστη αναστήλωση που το έφερε σε καλή κατάσταση. Ωστόσο, η ανακαίνιση του τελευταίου ορόφου και του εξώστη δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα το εσωτερικό να παραμένει κλειστό για το κοινό.

Η εξωτερική θέα, πάντως, δεν εμποδίζεται: ο πύργος στέκεται στην είσοδο του χωριού, ορατός από παντού, περιτριγυρισμένος από αμπελώνες σταφίδας και οπωρώνες. -Πηγή: anagnostis.org