6/7/2026
Όταν στα μακεδονικά εδάφη μας δρούσαν οι θρύλοι!...
1- Ο καπετάν Ματαπάς με την στολή του στρατιωτικού
Αξιωματικού / Οπλαρχηγού στο Μακεδονικό.
2- Οι μακεδονομάχοι καπετάν Γκόγκος (αριστερά), Καπετάν
Ματαπάς (στο κέντρο) και καπετάν Στρεμπίνας (δεξιά), στους πρόποδες του
Ολύμπου. (Ο Γκόγκος / Γεώργιος Θωμόπουλος ήταν σημαντικός Οπλαρχηγός
από την Ρητίνη Πιερίας- Ο Νικόλαος Στρεμπίνος ή Στρεμπίνας ήταν
επίσης σπουδαίος Οπλαρχηγός από την Κατερίνη Πιερίας).
3- Ο καπετάν Ματαπάς (Μιχάλης Αναγνωστάκος) από τη Χαριά
Λακωνίας, μεταμφιεσμένος σε παπά στο μοναστήρι του Αρχαγγέλου της Όσσιανης με
το ψευδώνυμο Παπαχρήστος.
Ο καπετάν Ματαπάς...
Τί είν’ αυτός ο Ματαπάς
τον ευρίσκεις όπου πας
Πότε γίνεται παπάς
Πότ’ αντάρτης και ψαράς!
Στέρνουν γράμματα οι βουργάροι
– Ματαπά μου παλλικάρι,
να μάς δώσετε την πόλη
τι θα σκοτωθείτε όλοι!…
– ‘Γώ την πόλη δεν αφήνου
τα κλειδιά δεν παραδίνου…
και με λένε Ματαπά
γιά κοπχιάστε κατά ‘πά!…
Ο Μιχαήλ Αναγνωστάκος από τη Χαριά Πύργου Διρού
της Λακωνίας, γνωστότερος με το πολεμικό όνομα Καπετάν Ματαπάς, ήταν
Έλληνας αξιωματικός του στρατού ξηράς (Υπολοχαγός του Πυροβολικού) και έδρασε
ως Μακεδονομάχος.
Τον Ματαπά συναντήσαμε αντάμα με τον Σφακιανό Οπλαρχηγό Εμμ
Μπενή, στη Λίμνη των Γιαννιτσών, στην ανάρτηση μας πιο πάνω, αλλά και στην
βιογραφία του Οπλαρχηγού μας Ηλία Χειλαδάκη από τους Στράτους Σελίνου.
Ας θυμηθούμε λίγο την ιστορία...:
Όταν ο Ηλίας Χειλαδάκης αρρώστησε βαριά τον μετέφεραν στην
περιοχή της Γουμένισας στη Μονή Αρχάγγελου Όσσιανης, στη Γευγελή. Εκεί,
ιερομόναχος ήταν ένας σπουδαίος Μακεδονομάχος που έδρασε ως αξιωματικός του
στρατού (Υπολοχαγός Πυροβολικού) και πράκτορας του Ελληνικού κομιτάτου, ο
Μανιάτης Καπετάν Μιχάλης Αναγνωστάκος (1875-1913) που έδρασε στη Μακεδονία με
το ψευδώνυμο Καπετάν Ματαπάς. Με τον Ηλία γνωρίζονταν από την λίμνη των
Γιαννιτσών όταν ο Ματαπάς δρούσε απεσταλμένος με διερευνητική αποστολή από το
κομιτάτο, ως ψαράς. Εκεί έδρασε ως υπαρχηγός σώματος με έδρα την καλύβα της
Τριχοβίτσας συμμετέχοντας στην εξόντωση του Βούλγαρου κομιτατζή Στέργιου Βλάχου
το καλοκαίρι του 1906.
Ο Ματαπάς κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στο Λαγκαδά
Θεσσαλονίκης τραυματίστηκε σοβαρά στο πόδι και παρά την αναπηρία του δεν το
έβαλε κάτω αλλά έδρασε ως Αρχηγός Σώματος όταν μεταφέρθηκε στην Μονή Αρχαγγέλου
της Όσσιανης μεταμφιεσμένος σε παπά με το ψευδώνυμο Παπαχρήστος. Εκεί εργάστηκε
με το Ευαγγέλιο και το όπλο κάτω από το ράσο για τον Εθνικό σκοπό, οργανώνοντας
τις περιοχές της Γουμένιτσας και Καράτζοβας. Σε αυτό το μοναστήρι του
Αρχάγγελου περιέθαλψε τον παλιό του σύντροφο Ηλία Χειλαδάκη και έδρασαν μαζί
σκορπώντας το θάνατο στα βουλγαρικά Κομιτάτα.
Η δράση του μοναστηριού είχε αρχίσει να γίνεται γνωστή στους
Τούρκους και ο Οπλαρχηγός Τσόντος- Βάρδας, Αρχηγός του Αυτονομιακού Στρατού
Κορυτσάς- Κολωνίας τους βοήθησε τότε να φύγουν για την Θεσσαλονίκη κι από εκεί
μέσω Μάνης να σταλεί ο Ηλίας πίσω στην Κρήτη. Με τον Ματαπά βρέθηκε στη Μάνη.
Στο χωριό του τη Χαριά του Πύργου Διρού. Εκεί τον περιέθαλψε η οικογένεια του
μεγάλου αγωνιστή. Τον περιποιήθηκαν σαν δικό τους παιδί, τον τάισαν, τον
έντυσαν και του γιάτρεψαν τις πληγές. Θέλησαν να τον στείλουν πίσω στο νησί του
γιατρεμένο. Από τη Μάνη πέρασε με δικό τους καΐκι στο Καστέλι Χανίων και
επέστρεψε στους Στράτους.
Αυτός λοιπόν ο σπουδαίος ήρωας ήταν και σπουδαίος άνθρωπος
από μια πολύ σπουδαία και ιστορική οικογένεια.
Ο Μιχ. Αναγνωστάκος ή καπετάν Ματαπάς, γεννήθηκε το
1878 στη Χαριά του Πύργου Διρού στη Μάνη. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του
Πανεπιστημίου Αθηνών και παράλληλα ακολούθησε στρατιωτική καριέρα έχοντας κατά
το 1905 το βαθμό του Ανθυπασπιστή Πυροβολικού.
Τον Απρίλιο τού 1905 εστάλη από το Μακεδονικό Κομιτάτο στη
Κεντρική Μακεδονία με διερευνητική αποστολή, αφού οι κομιτατζήδες
τρομοκρατούσαν και πίεζαν τον εκεί Ελληνικό πληθυσμό
Διέσχισε την κεντρική Μακεδονία ως ζωέμπορος, μελέτησε και
ερεύνησε την κατάσταση και ίδρυσε μικρούς πυρήνες εθνικής άμυνας σε διάφορα
χωριά. Επειδή διαπίστωσε ότι μόνο ενόπλως υπήρχε η δυνατότητα βελτίωσης τής
κατάστασης, ζήτησε και ανέλαβε αρχηγός εθελοντικού σώματος στην περιφέρεια
Λαγκαδά, ως καπετάν Ματαπάς
Έτσι ορίστηκε ως αρχηγός μικρής ένοπλης ομάδας 15 ανδρών που
θα είχε ως πεδίο δράσης την περιοχή του Λαγκαδά και αποβιβάστηκε με ιστιοφόρο
στην Ποτίδαια της Χαλκιδικής στις 22 Απριλίου του 1905. Το τμήμα του
εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Μελισσοχωρίου με αντικειμενικό σκοπό τον έλεγχο
της επικοινωνίας μεταξύ Θεσσαλονίκης Γευγελής και την αντιμετώπιση των
πρακτόρων του βουλγαρικού κομιτάτου δεν κατάφερε όμως να παρουσιάσει σημαντική
χρονικά δραστηριότητα καθώς ο Αναγνωστάκος τραυματίστηκε στο πόδι και εγκαταστάθηκε
προσωρινά στη μονή Αρχαγγέλου στη Γουμένισσα προσποιούμενος τον ιερομόναχος.
Έδρασε ως καπετάν Ματαπάς ή Παπαχρήστος τής μονής Όσσιανης
στην Γευγελή ή ψαράς τής λίμνης των Γιαννιτσών. Στην Κεντρική Μακεδονία είναι
το πρώτο Ελληνικό αντάρτικο σώμα που άρχισε δράση και αποτελείτο από έμπειρους
πολεμιστές στην πλειοψηφία τους Μανιάτες, μεταξύ των οποίων ήταν και ο
συγγενής του, Σταμάτης Σαμπατάκος.
Στις περιοχές της Γουμένισσας και της Αλμωπίας έδρασε ως
πράκτορας και οργανωτής από το Δεκέμβριο του 1905 ως τον Φεβρουάριο του 1906.
Τον Ιανουάριο τού 1906 έλαβε εντολές μεταβάσεως στην λίμνη
των Γιαννιτσών όπου παρέμεινε μέχρι τον Ιούλιο. Οι συνεχείς μάχες με τους
κομιτατζήδες είναι θρυλικές, κατορθώνοντας μάλιστα να κατασκευάσει την πρώτη
Ελληνική καλύβα εντός τής λίμνης, όπου ήδη είχαν εγκατασταθεί και εξαπλωθεί οι
κομιτατζήδες. Βοηθούμενος από τον Μανιάτη υπαρχηγό του, καπετάν Παναγιώτη
(Παναγιώτης Παπατσανετέας), κατασκευάστηκαν και άλλες καλύβες, τις οποίες
χρησιμοποιούσαν ως ασφαλή κρησφύγετα και ως βάση για τις επιδρομές που
πραγματοποιούσαν, με αποτέλεσμα τον περιορισμό τής δράσης των αντιπάλων.
Το 1906 το Γενικό Προξενείο Θεσσαλονίκης οργάνωσε σχέδιο
εξουδετερώσεως της Ρουμανικής προπαγάνδας στο διαμέρισμα Ολύμπου – Πιερίων, η
οποία είχε εξαπλωθεί σημαντικά, ειδικά στον τομέα των Σχολείων, λόγω τής
παραμονής αρκετών Κουτσοβλάχων και δραστήριων Ρουμάνων πρακτόρων, τους οποίους
βοηθούσαν οι τούρκοι και το βουργαρικό κομιτάτο
Από τον Μάρτιο μέχρι τον Οκτώβριο του 1906 έδρασε στη λίμνη
των Γιαννιτσών ως υπαρχηγός σώματος με έδρα την καλύβα της Τριχοβίτσας και
συμμετέχοντας στην εξόντωση του Βούλγαρου κομιτατζή Στέργιου Βλάχου το
καλοκαίρι του 1906. Κατά τα τέλη του έτους, ανέλαβε την αρχηγία του σώματος
Ολύμπου και κατάφερε μέχρι την αποχώρησή του από την Μακεδονία τον Οκτώβριο του
1907 να πετύχει σημαντικά πλήγματα κατά των Βουλγάρων και των Ρουμάνων
πρακτόρων στις περιοχές του Ολύμπου και των Πιέριων ενώ παράλληλα χτύπησε και τους
ντόπιους ληστές.
Η υλοποίηση τού σχεδίου αυτού, ανατέθηκε στο καπετάν Ματαπά,
τον οποίο ανακάλεσε από την λίμνη των Γιαννιτσών, όπου οι κακουχίες τού βάλτου
και οι κακοήθεις πυρετοί είχαν κλονίσει την υγεία του. Αναλαμβάνοντας την
αρχηγία τού σώματος Ολύμπου – Πιερρίων, από τον Οκτώβριο τού 1906 μέχρι τον
Σεπτέμβριο τού 1907, καταπολέμησε την ληστεία, διέλυσε την Ρουμανική
προπαγάνδα, επανέφερε στην Ορθοδοξία τους παρασυρθέντες, οργάνωσε τα χωριά,
συγκρότησε επιτροπές από ντόπιο πληθυσμό και ανταποκρίθηκε στην αποστολή του.
Ήταν μικρόσωμος, μεγάλος οργανωτής, πολυμήχανος και
αεικίνητος, με σιδερένια θέληση αφού παρ’ όλο τον τραυματισμό του και την
κλονισμένη υγεία του από την παραμονή του στην λίμνη των Γιαννιτσών, συνέχιζε
τις μάχες στην λίμνη, στον Όλυμπο και στην Χαλκιδική. Κατά την τετραετή
παραμονή του, εξόντωσε τους Ζαλτάν και Άγγελ Πέϊο, οι οποίοι ήταν οι
ισχυρότεροι παράγοντες τού βουργαρικού κομιτάτου, ενώ ξεκαθάρισε και την
περιφέρεια τής Μονής Πέτρας, από διάφορους κομιτατζήδες που εμφανίζονταν ως
εργάτες και χωρικοί.
Ο Γ. Αχ. Γιαννακάκος – Ραζέλος, στο βιβλίο του,
"Οι Εθελοντικοί Αγώνες τής Μάνης διά την Ελευθερίαν" (1840-1940),
αναφέρει σχετικό περιστατικό: «…Ἵνα ἐπιτύχη δὲ καὶ τὴν ἐκμηδένησιν διαβοή
του στελέχους τῆς Ῥουμανικῆς Προπαγάνδας, δρῶντος εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς
Βερροίας εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μετεμορφώθη εἰς ψαρὰν τῆς Λίμνης τῶν
Γιαννιτσῶν καὶ μετέβη εἰς τὴν οἰκίαν του, προσποιούμενος τὸν Ῥουμανίζοντα καὶ
τοῦ προσέφερε φιλικῶς ἕνα μεγάλο ψάρι εἰς τὴν κοιλίαν τοῦ ὁποίου εἶχεν ἕνα
τεμάχιον χάρτου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔγραφεν :
—Ἦλθον μόνος μου νὰ σὲ γνωρίσῳ καὶ νὰ μὲ γνωρίσῃς καὶ σοῦ
συνιστῶ νὰ ἀλλάξῃς δρόμον γιατὶ ὁ δρόμος ποὺ τραβᾶς σὲ φέρνει κατ’ ἐπάνω μου καὶ
καλὴν ἀντάμωσιν. Καπετὰν Ματαπᾶς.
Ὅταν ἤνοιξαν τὴν κοιλίαν τοῦ ψαριοῦ ἵνα τὴν καθαρίσουν, εὕρον
τὸ χαρτὶ καὶ τὴν ἐπομένην ὁ φανατικὸς ὁπαδὸς τῆς Ῥουμανικῆς Προπαγάνδας, ἐγκατέλειψε
τὴν Βέρροιαν, ἀναχωρήσας καὶ μὴ ἐπιστρέψας…»
Η έκθεση τού Γενικού προξενείου Θεσσαλονίκης αναφέρει:
«Ο Ματαπάς υπήρξε το πρότυπον εντίμου, αφοσιωμένου και
ικανού εργάτου τής εθνικής ιδέας. Πάσχων τους οφθαλμούς σοβαρώς και χωλαίνων
εκ κατάγματος τού ποδός, ουδ’ επί στιγμήν κατά την μακράν περίοδον τής δράσεώς
του επηρεάσθει υπό των σωματικών τούτων παθήσεων, ούτε υπό των ποικίλων τού
αγώνος περιπετειών εξ απογοητεύσεως (…)».
Ο Γεν. Πρόξενος Λ. Κορομηλάς έγραψε:
«Ο Ματαπάς αποτελεί σπάνιον παράδειγμα καρτερίας. Παρά το
πάθημά του, ενέμεινεν εις τον Αγώνα, όπου διαπρέπει ως αρχηγός Σώματος,
διατηρεί πειθαρχίαν και έχει το Σώμα του έτοιμον προς επιχειρήσεις.
Πολυτιμότατος διά την προπαγάνδα».
Το όνειρό του να δει ελεύθερη την πατρίδα τού Μ. Αλεξάνδρου,
τον οδήγησε να παρουσιασθεί εθελοντικά στον Ελληνο-βουλγαρικό πόλεμο το 1912,
παρ’ όλο που ήταν σε τιμητική διαθεσιμότητα λόγω τής πλούσιας Εθνικής δράσης
του και τής κλονισμένης υγείας του. Ο ηρωικός αυτός Μανιάτης ήταν εκείνος που,
ως εθελοντής και πάλι, μπήκε πρώτος στην Θεσσαλονίκη με σκοπό να καταλάβει την
πόλη πριν τον βουλγαρικό στρατό. Ως υπολοχαγός πυροβολικού ηγούμενος λόχου,
αντιμετώπισε επιτυχημένα τους κομιτατζήδες και επετέθη στην μάχη τού Λαχανά
κατά των βουλγάρων που χρόνια είχε πολεμήσει.
Ανέλαβε αρχηγός των προσκόπων στην Πιερία, μαζί με τον
Αλέξανδρο Ζάννα και υποχρέωσε τον αρχηγό της 7ης Μεραρχίας Κλεομένη Κλεομένους
να επισπεύσει την απελευθέρωση της Κατερίνης, η οποία συντελέστηκε στις 16
Οκτωβρίου 1912.
Απωθώντας τους βούλγαρους, έσωσε την Θεσσαλονίκη καθώς και
την Ελληνική μεραρχία που θα δεχόταν ξαφνική επίθεση.
Αυτός ο σπουδαίος ήρωας, έπεσε ηρωικά μαχόμενος (19-21
Ιουνίου του 1913), -την στιγμή μάλιστα που οι βούλγαροι υποχωρούσαν-, κατά τη
διάρκεια της μάχης του Λαχανά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου