Εκπαίδευση στην απόλαυση – Ψηλότερα, πιο μακριά, πιο γρήγορα – ή πώς απολαμβάνεις πραγματικά τη ζωή;

 29/9/2026

Πιθανότατα αναρωτιέστε ήδη τι σχέση έχει η απόλαυση ή η εκπαίδευση στην απόλαυση με τη φιλοσοφία.

Γράφει ο Dirk Boucsein

Κατά τη γνώμη μου, πάρα πολύ μεγάλη σχέση. Αλλά πρώτα, οι όροι «απόλαυση» και «εκπαίδευση στην απόλαυση» πρέπει να οριστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια, καθώς δυστυχώς υπάρχουν πολλές παρεξηγήσεις και παρανοήσεις γύρω τους.

Στη δυτική, θρησκευτικά επηρεασμένη κουλτούρα μας, η απόλαυση συχνά ταυτίζεται με λαιμαργία, λαγνεία, αχαλίνωτο καταναλωτισμό ή παρακμιακό ηδονισμό. Άνθρωποι όπως ο διάσημος Ρωμαίος γκουρμέ Μάρκος Γάβιος Απίκιος (γεννημένος γύρω στο 25 π.Χ., πέθανε γύρω στο 42 μ.Χ.) μπορεί να ευθύνονται εν μέρει για αυτή την παρερμηνεία. Ο συγγραφέας του παλαιότερου σωζόμενου ρωμαϊκού βιβλίου μαγειρικής, "De re coquinaria", είναι επίσης γνωστός για τα ασυνήθιστα πιάτα του, όπως η τάρτα χοίρου και γεμιστό χοιρινό λουκάνικο, σχεδιασμένα για να κεντρίζουν τον υπερδιεγερμένο ουρανίσκο.

Ο θρησκευόμενος Πατέρας της Εκκλησίας Αυγουστίνος (γεννημένος στις 13 Νοεμβρίου 354, πέθανε στις 28 Αυγούστου 430) πιθανότατα δεν κατήγγειλε αυτές τις υπερβολές και τον «σκλάβο της αμαρτίας» στο «δόγμα του προπατορικού αμαρτήματος», το οποίο τον προστατεύει από την «ακόλαστη συμπεριφορά του σώματος και του πνεύματος» - ή μάλλον, υποτίθεται ότι τον προστατεύει.

Δυστυχώς, αυτό το έργο δεν έχει εμποδίσει έναν λανθασμένο ηδονισμό να συνεχίσει την παρακμιακή ηδονιστική του κυριαρχία μέχρι σήμερα. Ακόμα και η απόλαυση φαίνεται να υπόκειται στις επιταγές υψηλής απόδοσης της κοινωνίας μας, η οποία βασίζεται στην αυτοβελτιστοποίηση. Όλα πρέπει να μας «κλωτσούν» και να μας «φωτίζουν». Και ακόμη και μια επίσκεψη σε ένα εστιατόριο τριών αστέρων με τέλεια συνδυασμένα κρασιά αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια να «κορυφωθεί» η απόλαυση (ή η κοινωνική θέση κάποιου).

Είναι το λιγότερο περισσότερο, ή τι είναι η εκπαίδευση στην απόλαυση;

Τίποτα από αυτά δεν αναφέρεται στην «αληθινή απόλαυση». Για να την κατανοήσουμε αυτή την απόλαυση, πρέπει να επιστρέψουμε σε έναν παλιό, παρεξηγημένο Έλληνα φιλόσοφο, αποδίδοντάς του  τη θέση που του αξίζει. Μιλάμε για τον Επίκουρο (γεννήθηκε γύρω στο 341 π.Χ. στη Σάμο· πέθανε το 271 ή 270 π.Χ. στην Αθήνα).

Η «παλιός Έλληνας» είναι πιο επίκαιρος στην εποχή μας από ποτέ. Η φιλοσοφική του διδασκαλία - ο Επικουρισμός - πράγματι ασχολείται με την επιδίωξη της ηδονής, την «ευδαιμονία», αλλά αποκλειστικά με την αναζήτηση της ευτυχίας και της χαράς στη ζωή, αντί για τον αυτοεξαντλητικό, οργιαστικό εορτασμό της ζωής. Έτσι, η αχαλίνωτη τέρψη στην πολυτέλεια δεν ήταν το κύριο επίκεντρο της απόλαυσης. Αντιθέτως, ήταν μια επιστροφή στα θεμελιώδη πράγματα και αξίες της ζωής.

Αφορούσε την απουσία πόνου και οδύνης με τη μορφή «αταραξίας», μιας ηρεμίας του νου απαλλαγμένης από την επιθυμία, τη λαγνεία, τη θλίψη και τον φόβο, η οποία μπορεί έτσι να οδηγήσει σε εσωτερική αυτάρκεια. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Επίκουρος και οι οπαδοί του μετακόμισαν από την πόλη πίσω στην ύπαιθρο, για να απολαύσουν αληθινές απολαύσεις σε γαλήνια απομόνωση. Ακόμα και η γεύση του φρεσκοψημένου ψωμιού γίνεται μια εντελώς νέα, αισθησιακή εμπειρία, μια εμπειρία που δεν μπορεί να ξεπεραστεί. Το νερό της πηγής αποκτά μια Ηλύσια γεύση αμβροσίας. Η εστίαση δεν είναι στην επιδίωξη μεγαλύτερης απόλαυσης, αλλά μάλλον στην επιβράδυνση. Ίσως αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ακόλουθη επιγραφή τοποθετήθηκε πάνω από την πύλη προς τον κήπο του Επίκουρου:

«Έλα, ξένε! Μια φιλική οικοδέσποινα σε περιμένει με ψωμί και νερό σε αφθονία, γιατί εδώ οι επιθυμίες σου δεν θα διεγείρονται, αλλά θα ικανοποιούνται.» (Επιστολές του Σενέκα προς τον Λουκίλιο, Αριθμός 21)

Τι, καμία απόλαυση χωρίς ενσυνειδητότητα;

Και αυτό μας φέρνει πίσω στο αρχικό ερώτημα: τι σχέση έχει η απόλαυση/εκπαίδευση απόλαυσης με τη φιλοσοφία; Έχω την αίσθηση ότι στη σύγχρονη εποχή μας, φαίνεται να έχουμε ξεχάσει πώς να απολαμβάνουμε πραγματικά τη ζωή. Κατά την άποψή μου, αυτή η απώλεια της ικανότητας για απόλαυση συχνά συσχετίζεται με μια κρίση νοήματος ή έλλειψη κινήτρου σε άλλους τομείς. Ένα αίσθημα καταπληξίας και η έλλειψη ενσυνειδητότητας είναι επίσης συνηθισμένα.

Για αυτόν τον λόγο, η εκπαίδευση στην απόλαυση έχει νόημα ως μέρος της εκπαίδευσης ενσυνειδητότητας. Μέσα από μικρές ασκήσεις και «εργασίες για το σπίτι», μπορείτε να γνωρίσετε τον εαυτό σας και να (ξανα)ανακαλύψετε τις μικρές στιγμές ευτυχίας στην καθημερινή ζωή. Τι θα λέγατε να προγραμματίσετε μια ώρα για να διασκεδάσετε; Ίσως με την αγαπημένη σας μουσική, το αγαπημένο σας φαγητό ή την αγαπημένη σας δραστηριότητα;

Η απόλαυση δεν χρειάζεται να είναι εκλεπτυσμένη ή επηρεασμένη. Η αληθινή απόλαυση βρίσκεται στη στιγμή της επίγνωσης του εδώ και τώρα, στη φευγαλέα ματιά της ευτυχίας. Αυτό μπορεί να καλλιεργηθεί και μακροπρόθεσμα οφέλη μπορούν να προκύψουν από αυτό - εντελώς χωρίς τύψεις.

Και το πώς όλα αυτά εντάσσονται στην πραγματικότητά μας, η οποία επηρεάζεται τόσο έντονα από τον επιστημονικό διάλογο για την αυτοβελτιστοποίηση και την αποτελεσματικότητα, είναι κάτι που σκοπεύω να διερευνήσω σε ένα μελλοντικό δοκίμιο, με τίτλο «Ο Θεός της Επιστήμης». -Πηγή: philosophies.de