Η χαμένη Ατλαντίδα του Πλάτωνα κι ένα βιντεοπαιχνίδι του 2027

Ο χάρτης της Ατλαντίδας του Αθανάσιου Κίρχερ από την έκδοση του 1678 του έργου "Mundus Subterraneus", βασισμένος στην περιγραφή του Πλάτωνα. Ο χάρτης δεν προέρχεται από το παιχνίδι. Αθανάσιος Κίρχερ, δημόσιος τομέας, μέσω Wikimedia Commons.

 13/11/2026

Το βιντεοπαιχνίδι Tomb Raider επιστρέφει στην Ατλαντίδα: Τι έγραψε πραγματικά ο Πλάτωνας για το νησί;

 Από Aris Manous

Η πρώτη περιπέτεια της Lara Croft κυκλοφόρησε το 1996. Τριάντα χρόνια αργότερα, οι Crystal Dynamics και Flying Wild Hog την αναδημιουργούν στην Unreal Engine 5 με τίτλο «Tomb Raider: Legacy of Atlantis». Μια νέα γενιά παικτών θα γνωρίσει σύντομα το νησί μέσα από ένα παιχνίδι. Τι είπε, όμως, στην πραγματικότητα ο αρχαίος συγγραφέας που περιέγραψε την Ατλαντίδα;

Το παιχνίδι και η πορεία του

Το κεντρικό θέμα του τεύχους Δεκεμβρίου του περιοδικού Game Informer είναι αφιερωμένο στο παιχνίδι, το οποίο το περιοδικό χαρακτηρίζει ως «την επερχόμενη αναδημιουργία του αρχικού Tomb Raider του 1996». Οι συντάκτες του περιοδικού είχαν την ευκαιρία να παίξουν τον τίτλο για αρκετές ώρες στις εγκαταστάσεις της Crystal Dynamics, συμμετέχοντας μεταξύ άλλων σε αυτό που το περιοδικό περιγράφει ως «μια αποκλειστική ξενάγηση στο τμήμα που διαδραματίζεται στην Ελλάδα». Η ημερομηνία κυκλοφορίας, η 12η Φεβρουαρίου 2027, ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης PlayStation State of Play τον Ιούνιο του 2026, με το Game Informer να επισημαίνει ότι, τεχνικά, πρόκειται για μια καθυστέρηση σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό για το 2026.

Ο επίσημος ιστότοπος του Tomb Raider καταχωρεί το παιχνίδι για PlayStation 5, Xbox Series X|S, Steam και Nintendo Switch 2. Η σελίδα του προϊόντος μεταφέρει τη Lara από «τις ζούγκλες του Περού στα αρχαία ερείπια της Ελλάδας, στις ερήμους της Αιγύπτου» και, στη συνέχεια, σε ένα νησί της Μεσογείου «τυλιγμένο στον μύθο», καθώς εκείνη αναζητά τα κομμάτια του Scion. Το επίσημο κείμενο δεν κατονομάζει το εν λόγω νησί, ωστόσο η Ατλαντίδα, που περιλαμβάνεται στον τίτλο του παιχνιδιού, παραπέμπει σε έναν πολύ παλαιότερο δημιουργό.

Η μοναδική αρχαία πηγή

Ο Πλάτων έγραψε για την Ατλαντίδα σε δύο διαλόγους που συνδέονται μεταξύ τους, τον «Τίμαιο» και τον «Κριτία». Η Εγκυκλοπαίδεια Φιλοσοφίας του Στάνφορντ (Stanford Encyclopedia of Philosophy) σημειώνει ότι, σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, ο «Τίμαιος» εντάσσεται στη λεγόμενη ύστερη περίοδο του Πλάτωνα, αν και η χρονολόγηση αυτή έχει αμφισβητηθεί. Ο «Κριτίας», εξηγεί η εγκυκλοπαίδεια, αποτελεί την ημιτελή συνέχεια, η οποία προοριζόταν να εξυμνήσει τη νίκη της αρχαίας Αθήνας επί της στρατιωτικής ισχύος της Ατλαντίδας.

Ο Πλάτων δεν παρουσιάζει την ιστορία ως δική του έρευνα. Στον «Τίμαιο», ο Κριτίας αναφέρει ότι η ιστορία προέρχεται από τον Αθηναίο πολιτικό Σόλωνα, ο οποίος την άκουσε από Αιγύπτιους ιερείς στη Σάιδα, μια πόλη στο σημείο όπου διακλαδίζεται ο Νείλος. Ένας ηλικιωμένος ιερέας ξεκινά με μια περίφημη επιτίμηση, λέγοντάς του —σύμφωνα με τη μετάφραση του Benjamin Jowett (η οποία βρίσκεται σε καθεστώς ελεύθερης χρήσης)— τα εξής: «Ω Σόλων, Σόλων, εσείς οι Έλληνες είστε πάντα παιδιά».

Ρωμαϊκό αντίγραφο προτομής του Πλάτωνα, βασισμένο σε πρωτότυπο έργο του Σιλανίωνα, στα Μουσεία του Καπιτωλίου στη Ρώμη. Το γλυπτό δεν προέρχεται από το παιχνίδι. Φωτογραφία: Marie-Lan Nguyen, μέσω Wikimedia Commons, CC BY 2.5.

Τι λέει ο Τίμαιος

Ο ιερέας περιγράφει έναν πόλεμο που διεξήχθη πολύ πριν από την εποχή του Σόλωνα. Και λέει ότι η Αθήνα ιδρύθηκε 9.000 χρόνια νωρίτερα, και η Αίγυπτος χίλια χρόνια μετά... Μια μεγάλη δύναμη βγήκε από τον Ατλαντικό Ωκεανό και επιτέθηκε στην Ευρώπη και την Ασία χωρίς καμία πρόκληση. Ο Πλάτων τοποθετεί την έδρα της σε ένα νησί μπροστά από τα στενά που οι Έλληνες αποκαλούσαν «Στήλες του Ηρακλέους», και ο ιερέας περιγράφει το μέγεθός της με μια εντυπωσιακή φράση:

«Το νησί ήταν μεγαλύτερο από τη Λιβύη και την Ασία μαζί, και αποτελούσε τη δίοδο προς άλλα νησιά, από τα οποία μπορούσε κανείς να περάσει σε ολόκληρη την απέναντι ήπειρο που περιέβαλλε τον πραγματικό ωκεανό».

Η αυτοκρατορία της Ατλαντίδας κυριαρχούσε σε εκείνο το νησί και σε άλλα, ενώ εκτεινόταν στη Λιβύη μέχρι την Αίγυπτο και στην Ευρώπη μέχρι την Τυρρηνία. Η Αθήνα ηγήθηκε των Ελλήνων εναντίον της και, όταν οι σύμμαχοί της αποχώρησαν, έμεινε μόνη της και νίκησε τους εισβολείς. Ακολούθησε τότε το τέλος που τροφοδότησε κάθε μεταγενέστερη αφήγηση: «μέσα σε μία μόνο ημέρα και νύχτα συμφοράς, όλοι οι πολεμιστές σας βυθίστηκαν ομαδικά στα έγκατα της γης, και το νησί της Ατλαντίδας εξαφανίστηκε, με παρόμοιο τρόπο, στα βάθη της θάλασσας».

Τι προσθέτει ο Κριτίας

Στον «Κριτία», ο Πλάτων περιγράφει το ίδιο το νησί. Όταν οι θεοί μοίρασαν τη γη με κλήρο, ο Ποσειδώνας έλαβε ως μερίδιό του το νησί της Ατλαντίδας. Ερωτεύτηκε την Κλειτώ, μια θνητή γυναίκα που ζούσε σε έναν χαμηλό λόφο, και περιέβαλε την κατοικία της με δακτυλίους από γη και νερό —«δύο από γη και τρεις από νερό»— ώστε να μην μπορεί κανείς να την πλησιάσει.

Οι απόγονοί τους έγιναν δέκα βασιλιάδες, οι οποίοι κυβερνούσαν τα τμήματα του νησιού σύμφωνα με νόμους χαραγμένους σε μια στήλη από ορείχαλκο — ένα μέταλλο που, όπως περιγράφει ο Πλάτωνας, εξορυσσόταν από το έδαφος. Οι βασιλιάδες γεφύρωσαν τους υδάτινους δακτυλίους, άνοιξαν διώρυγες προς τη θάλασσα και έχτισαν έναν ναό αφιερωμένο στον Ποσειδώνα. Το εξωτερικό του ήταν καλυμμένο με ασήμι και οι κορυφές του με χρυσάφι, ενώ στο εσωτερικό, οι τοίχοι, οι κίονες και το δάπεδο ήταν επενδυμένα με ορείχαλκο.

Ο διάλογος περνά κατόπιν από τον θαυμασμό στην κρίση. Όσο διατηρούνταν η θεϊκή τους φύση, λέει ο Κριτίας, οι βασιλείς υπάκουαν στους νόμους και έδιναν ελάχιστη σημασία στον χρυσό. Με την πάροδο του χρόνου, επικράτησε η ανθρώπινη πλευρά και ο Δίας αντίκρισε ένα γένος που, αν και φάνταζε ένδοξο στα μάτια των ξένων, ήταν —για να δανειστούμε τα λόγια του Jowett— «γεμάτο πλεονεξία και άδικη εξουσία». Συγκέντρωσε τους θεούς για να αποφασίσουν την τιμωρία τους, και το κείμενο διακόπτεται στη μέση μιας πρότασης, ακριβώς τη στιγμή που εκείνος αρχίζει να μιλά.

Ο Χάλκινος του Αρτεμισίου, ένα ελληνικό άγαλμα της περιόδου γύρω στο 460 π.Χ. που ανασύρθηκε από τη θάλασσα και ταυτίζεται είτε με τον Δία είτε με τον Ποσειδώνα, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στην Αθήνα. Το άγαλμα δεν προέρχεται από το παιχνίδι. Φωτογραφία: Jebulon, μέσω Wikimedia Commons, CC0.

 

Ο σκοπός της ιστορίας

Ο κλασικιστής Christopher Gill, συγγραφέας του έργου "Plato's Atlantis Story" («Η ιστορία της Ατλαντίδας του Πλάτωνα»), ερμηνεύει την αφήγηση ως φιλοσοφία και όχι ως ιστορία. Την περιγράφει ως «μια ιστορία δύο πόλεων», η οποία διαδραματίζεται σε ένα εξιδανικευμένο παρελθόν, όπου η αρχαία Αθήνα επικρατεί και η Ατλαντίδα ηττάται. Ο ίδιος συνδέει την πόλη της Αθήνας, όπως παρουσιάζεται στην ιστορία, με την ιδανική πολιτεία της "Πολιτείας" του Πλάτωνα, και υποστηρίζει ότι η Ατλαντίδα «λειτουργεί ως αντίβαρο ή αντίθεση προς το ιδεατό».

Ο Gill επισημαίνει επίσης το ζήτημα της αλήθειας που διατρέχει τον διάλογο, εξηγώντας το με τα εξής λόγια:

Ο Κριτίας επιμένει ότι η ιστορία του είναι αληθινή και ακριβής, αλλά μοιάζει ύποπτα λιγότερο με αληθινή ιστορία και περισσότερο με φιλοσοφικό μύθο.

Για τον Γκιλ, η ζωντανή λεπτομέρεια είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η ιστορία έχει αντέξει τόσο πολύ στον χρόνο. Αφηγήθηκε με τέτοιον πλούτο, λέει ο ίδιος, ώστε «ο κόσμος σχεδόν νιώθει ότι πρέπει να είναι αληθινή».

Από τον Πλάτωνα έως τη Λάρα Κροφτ

Αυτή η γοητεία διατηρεί την Ατλαντίδα στους χάρτες και στη μυθοπλασία εδώ και αιώνες. Τον 17ο αιώνα, ο Ιησουίτης λόγιος Αθανάσιος Κίρχερ συμπεριέλαβε έναν χάρτη του νησιού στο έργο του "Mundus Subterraneus", τοποθετώντας το στον ανοιχτό Ατλαντικό, ανάμεσα στις ηπείρους. Οι θεωρίες που παρουσιάζονται στο "Ancient Origins" ποικίλλουν, τοποθετώντας την Ατλαντίδα από τις Αζόρες έως το Αιγαίο —όπου ορισμένοι συνδέουν τον μύθο με την έκρηξη της Σαντορίνης και την κατάρρευση του μινωικού πολιτισμού. Το βιντεοπαιχνίδι "Atlantis" αποτελεί άλλη μία εκδοχή μιας ιστορίας που πρωτοειπώθηκε πριν από περίπου 2.400 χρόνια.

Ήταν η Ατλαντίδα ένα πραγματικό μέρος;

Η διήγηση των Αιγυπτίων ιερέων διασώζεται μόνο μέσω των διαλόγων του ίδιου του Πλάτωνα, ενώ δεν είναι γνωστή καμία άλλη μαρτυρία, εκτός των κειμένων αυτών, για τη συζήτηση του Σόλωνα στη Σάιδα. Σε συνέντευξή του το 2018 στο Liverpool University Press, ο Gill ανέφερε ότι η ιστορία αυτή ώθησε τους ανθρώπους να αναζητήσουν την Ατλαντίδα, «παρόλο που αυτή δεν υπάρχει απολύτως πουθενά». Οι αναγνώστες που επιθυμούν μια αναλυτική εξέταση των στοιχείων —ισχυρισμό προς ισχυρισμό— μπορούν να ανατρέξουν σε μια έρευνα επαλήθευσης γεγονότων (fact check) σχετικά με το αν η Ατλαντίδα υπήρξε πραγματικός τόπος, καθώς και σε ένα επεξηγηματικό κείμενο που αφορά το Γκιομπεκλί Τεπέ, τη Σφίγγα και την Ατλαντίδα. Ωστόσο, η Lara Croft δεν χρειάζεται μια πραγματική Ατλαντίδα για να ξεκινήσει την αναζήτησή της· το ίδιο ίσχυε και για τις γενιές των αναγνωστών που κράτησαν το νησί του Πλάτωνα «ζωντανό» στο πέρασμα του χρόνου.    -Πηγή: ancient-origins.net