Πώς συνδέεται η λογική με την γλώσσα και την ψυχή

 
11/1/2025

Η Λογική και η Γλωσσική επιστήμη

Αυτό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα όντα στον πλανήτη γη είναι, περισσότερο από κάθετι άλλο, ο λόγος. 

Ο λόγος είναι αρχαίος ελληνικός όρος που πια έγινε διεθνής, και σημαίνει και την σκέψη την ίδια και την έκφρασή της με την γλώσσα. Αυτό είναι πολύ σωστό, γιατί δεν είναι δυνατόν να υπάρχει το ένα χωρίς το άλλο: Σκεπτόμαστε με λέξεις (ακόμα κι αν δεν τις προφέρουμε) και οι λέξεις έχουν νόημα, δηλαδή είναι προϊόντα και φορείς σκέψεων. 

Όπως γράφει ο Ε. Παπανούτσος στο βιβλίο του "Λογική" (εκδ. Δωδώνη, 1985): Όπως και να χαρακτηρίσουμε τον άνθρωπο, "ζώο που σκέπτεται" ή "ζώο που μιλεί", λέγουμε το ίδιο πράγμα. Όσοι τον είπαν "ον προικισμένο με λόγο (λογικόν)" εννοούσαν και τα δύο. Σκέπτεται και μιλεί. Επειδή σκέπτεται μιλεί. Αφού μιλεί σκέπτεται. 

Η Λογική εξετάζει την μια όψη του φαινομένου, την σκέψη - τους τύπους, τους κανόνες, τις αρχές της. Η Γλωσσική επιστήμη την άλλη: Την γλώσσα - τα στοιχεία του λόγου και την δομή τους, την γραμματική και την σύνταξη. 

Πάντοτε όμως εξετάζεται η μία όψη σε συνάρτηση με την άλλη. Η Λογική διερευνά την σκέψη σε συνάρτηση με την γλωσσική της έκφραση. Η Γλωσσική την γλώσσα σε συνάρτηση με την σκέψη που εκφράζει. Οι δύο επιστήμες συνεργάζονται στενά. 

Λογική και Ψυχολογία

Την σκέψη εξετάζει και μια άλλη επιστήμη: Η Ψυχολογία. Γιατί η σκέψη ως εκδήλωση και ενέργεια της συνείδησης είναι λειτουργία ψυχική, και έργο της Ψυχολογίας είναι να μελετά και τις ψυχικές λειτουργίες. Με άλλο πρίσμα όμως και με άλλο σκοπό, διαφορετικό από το πρίσμα και τον σκοπό της Ψυχολογίας, εξετάζει την σκέψη η Λογική. 

Η Ψυχολογία παρακολουθεί την ανάπτυξη της σκέψης από τα πρώτα της βήματα, για να εννοήσει πώς μεθοδεύει το έργο της και τι σχέσεις έχει με τις άλλες ψυχικές λειτουργίες. Η Λογική εξετάζει τα προϊόντα της σκέψης και προσπαθεί να αναγνωρίσει και να διαχωρίσει τα γνήσια από τα νόθα, τα ορθά από τα λαθεμένα. 

Είναι λοιπόν όχι περιγραφική όπως η Ψυχολογία, αλλά επιστήμη κανόνων. Δεν περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται η σκέψη, αλλά διευκρινίζει τις αρχές και τους κανόνες της ορθής σκέψης.