Ηλίας Βενέζης: Ποια ήταν η Δέσποινα του Αιγαίου και η σχέση της με τον Μεγαλέξαντρο

 
7/8/2026

Και κάτω απ΄ τα άστρα που λάμπανε στη γαλήνια αιολική νύχτα ο καπετάνιος της πένας μίλησε στο γιο του, τον Μανώλη Λύρα, για τη Δέσποινα του Αιγαίου, τη Δέσποινά του. 

Έρχονταν απ΄ τους παλιούς χρόνους του ελληνικού αρχιπελάγου τα σχήματα, τα χρώματα, η μαγεία του μύθου, για να γίνουν στο στόμα του κίνηση και ρίγος της καρδιάς: 

Ζούσε μια φορά στη χώρα της Ελλάδας ένας νέος βασιλέας, ο Μεγαλέξαντρος. Μιαν αδερφή είχε, τη λέγανε Γοργόνα. Ο Μεγαλέξαντρος ταξιδεύει σε μακρινές χώρες, περνά βουνά και θάλασσες, κι όταν γυρίζει πίσω φέρνει μαζί του το αθάνατο νερό.

Θα το ΄πινε όταν θα ερχόταν η ώρα, και δε θα πέθαινε ποτές. Θα πατούσε όλα τα κάστρα του κόσμου, και θα βασίλευε όσο που υπάρχει η γη. Μα δεν πρόκαμε. 

Η αδερφή του είδε το αθάνατο νερό και, χωρίς να υποψιάζεται τι είναι, το ήπιε.

Αυτά τα λόγια ο Ηλίας Βενέζης βάζει στο στόμα του ήρωα-καπετάνιου του που τα διηγείται στον γιο του, για να πάνε από γενιά σε γενιά και να μην ξεχαστούν ποτέ. Κι αφού μάλωσαν τα δυο αδέρφια, η Γοργόνα βρέθηκε στη θάλασσα. Θα σωνόταν αλλά όχι ως θνητή...

Από τότες η Γοργόνα ζει μες στο πέλαγο. Τα μάτια της είναι στρογγυλά, έχει φίδια στα μαλλιά της, τα χέρια της είναι χάλκινα και στις πλάτες έχει χρυσά φτερούγια. Απ΄ τη μέση και κάτω είναι ψάρι, κι όλα τα άλλα ψάρια του πελάγου την έχουν για βασίλισσά τους. Πάντα αναθυμάται το μεγάλο βασιλέα, τον αδερφό της, που πέθανε νιος. Πάντα ρωτά να μάθει απ΄ τους γεμιτζήδες που βρίσκει στο δρόμο της:

"Ζει ο Μεγαλέξαντρος;"

"Ζει και βασιλεύει" της αποκρίνουνται.

Τότες η Γοργόνα, αυτά μαθαίνοντας, χαίρεται πολύ και παραγγέλνει στα κύματα ν΄ αφήσουν το καΐκι    να περάσει. Αν όμως κανένας θαλασσινός τύχει να μην ξέρει και της πει πως ο βασιλέας πέθανε, τότες δεν έχει γλιτωμό: η Γοργόνα σηκώνει το σίφουνα και παίρνει μαζί της το καΐκι και το ναύτη. Ύστερα ανεβαίνει ψηλά στο κύμα να βρει άλλον γεμιτζή για να της πει, να της το βεβαιώσει, πως ο αδερφός της ζει, πως όχι, ο Μεγαλέξαντρος δεν πέθανε. 

Πηγή: "Αιολική Γη", Ηλίας Βενέζης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1990 & Φωτογραφία