Ποιος έγραψε τα περισσότερα σωζόμενα ελληνικά κείμενα στην ιστορία;

 
14/11/2026

Ο Μεγαλύτερος (σε όγκο κειμένων) Συγγραφέας της Ελληνικής Γραμματείας 

Ποιος έγραψε τα περισσότερα σωζόμενα ελληνικά κείμενα στην ιστορία;
Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος (4ος αι.).

Συνοπτικά:
• Στην Patrologia Graeca του Migne (PG), καλύπτει 18 ολόκληρους τόμους (PG 47–64).
• Αυτό αντιστοιχεί σε 11.000+ σελίδες σε διπλή στήλη (οι μισές περιέχουν το ελληνικό κείμενο).
• Ο αριθμός των σωζόμενων έργων του (που θεωρούνται γνήσια) ξεπερνά τα 700.
• Η θεματολογία του διασχίζει όλη τη Βίβλο, την κοινωνία, την ηθική, την παιδαγωγία, την προσευχή, το εκκλησιαστικό ήθος, την ψυχή του ανθρώπου.
• Η επίδρασή του διαπερνά την Ανατολή και τη Δύση, το Βυζάντιο και τον Νεώτερο Ελληνισμό.

Συγκριτικά με άλλους (αριθμός λέξεων κατά προσέγγιση, αντλημένος από ηλεκτρονικές και άλλες πηγές):
| 1 | *Αγ.Ιωάννης Χρυσόστομος* | 6.900.000 |
| 2 | Γαληνός | ~2.600.000 |
| 3 | Ωριγένης | ~1.200.000 |
* Περιλαμβάνονται και αρκετά ψευδεπίγραφα έργα, που δεν αλλάζουν όμως τη συνολική κατάταξη.
Στους πιο πολύγραφους Έλληνες συγγραφείς συμπεριλαμβάνονται: Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Μ. Βασίλειος, Πρόκλος κ.ά.

Αυτό σημαίνει πως ο πολυγραφότερος συγγραφέας της ελληνικής γλώσσας δεν ήταν φιλόσοφος, ούτε ποιητής, ούτε ιστορικός – αλλά ένας εκκλησιαστικός πατέρας, και μάλιστα από την Αντιόχεια.

Υπάρχει όμως κάτι ακόμα σημαντικότερο από την ποσότητα των σελίδων. Ενώ τα κείμενά του είναι ποιμαντικά και ερμηνευτικά (δηλαδή όχι λογοτεχνικά, ούτε πρωτίστως ρητορικά ως προς τη στόχευση) ωστόσο έχουν απαράμιλλη ευκρίνεια, συμμετρία και τεχνική αρτιότητα.

Ενώ οπωσδήποτε η βάση των κειμένων του δεν μπορεί παρά να ήταν γραπτή (δηλ. να είχαν δομηθεί και ετοιμαστεί σε συνθήκες γραπτού λόγου), ωστόσο ως επί το πλείστον εκφωνήθηκαν προφορικά και από στήθους στον ναό (και καταγράφονταν από στενογράφους).

Μπορούμε λοιπόν βάσιμα να πούμε (τουλάχιστον με βάση τα σωζόμενα δεδομένα και τις παραδεδομένες μαρτυρίες) ότι κανένας άλλος δεν μίλησε και έγραψε τόσο καλά την ελληνική γλώσσα!

Είχε ένα σπάνιο χάρισμα γλωσσικής και ρητορικής τέχνης (εγγενές, αλλά και επίτευγμα μόρφωσης και συγγραφικής άσκησης), το οποίο, αν μη τι άλλο, δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό «Χρυσόστομος».
__________________
Επιλεγμένη Βιβλιογραφία για τον Ιωάννη Χρυσόστομο (με έμφαση στον όγκο και τη σημασία του έργου του)

➤ Migne, J.-P. (1857–1866). Patrologia Graeca, Vols. 47–64. Paris.
= Η βασική έκδοση του συνόλου των έργων του Χρυσοστόμου. Περιλαμβάνει άνω των 700 τίτλων.
➤ Kelly, J.N.D. (1995). Golden Mouth: The Story of John Chrysostom — Ascetic, Preacher, Bishop. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press.
= Η κλασική βιογραφία του Χρυσοστόμου στη Δύση· έμφαση στην ιστορική και θεολογική του δράση.
➤ Παπαδόπουλος, Στυλιανός (2004). Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Η ζωή του – Η δράση του – Οι συγγραφές του – Η σκέψη του – Η προσφορά του – Η μεγαλοσύνη του. Αθήνα: Αποστολική Διακονία.
= Η πληρέστερη σύγχρονη ελληνική βιογραφία, συνδυάζει θεολογική γνώση με φιλολογική πληρότητα.
➤ Mayer, W., & Allen, P. (2000). John Chrysostom. Routledge.
= Μελέτη εστιασμένη στη ρητορική του, με βάση τα κείμενα και την κοινωνική τους λειτουργία.
➤ Baur, Chrysostomus (1959–1960). John Chrysostom and His Time, 2 vols. Μετάφραση: Sr. M. Gonzaga. Westminster, Md.: Newman Press.
= Μνημειώδης γερμανική έρευνα (Der heilige Johannes Chrysostomus und seine Zeit, 1929–1930), μεταφρασμένη στα αγγλικά.
(Τόμος Α' – ψηφιακή έκδοση, Internet Archive)
➤ Cavarnos, C. St. John Chrysostom: A Study in the Patristic Exegesis. Belmont, MA: Institute for Byzantine and Modern Greek Studies.
➤ Krueger, D. (2006). Writing and Holiness: The Practice of Authorship in the Early Christian East. University of Pennsylvania Press.
= Εξετάζει τον ρόλο της γραφής ως πνευματικής πράξης στον πρώιμο χριστιανισμό, με ειδική μνεία στον Χρυσόστομο.
➤ Rylaarsdam, D. (2014). John Chrysostom on Divine Pedagogy: The Coherence of His Theology and Preaching. Oxford Early Christian Studies. Oxford University Press.
= Πολύτιμη σύγχρονη μελέτη για την ενότητα θεολογίας και ρητορικής στην προσέγγισή του.
➤ Quasten, J. (1950). Patrology, Vol. III. Westminster, MD: Christian Classics.
= Το τρίτομο έργο περιλαμβάνει αναλυτική παρουσίαση των έργων του Χρυσοστόμου και της επιρροής του.

Κέντρο Λεξικολογίας